IJHIC University of Tehran, Faculty of Theology and Islamic Studies پژوهشنامه تاریخ تمدن اسلامی 2228-7906 University of Tehran, Faculty of Theology and Islamic Studies 110 10.22059/jhic.2013.62219 پژوهشی از شهر خدا تا ام القری از شهر خدا تا ام القری خوش منش ابوالفضل دانشیار دانشگاه تهران 22 05 2013 46 1 1 19 22 02 2014 21 05 2014 Copyright © 2013, University of Tehran, Faculty of Theology and Islamic Studies. 2013 https://jhic.ut.ac.ir/article_62219.html

مرکزیت دینی در طول تاریخ به صورت‌های گوناگون تجلی کرده است. یکی از این صورت‌ها، بلکه صورت برترِ آن، «شهر خدا» است. آرمان شهر خدا، مبتنی بر هدف برقراری پیوند میان خدا و انسان و بازجویی روزگار وصل بشر، بوده است؛ این آرمان، گاه در روزگاران و اسطوره‌های کهن به صورتی خام و مبهم جلوه کرده و گاه به صورتی آشکارتر در متون مقدس نمود یافته است. زمانی هم صورتی از وجود فیزیکی به خود گرفته است. این آرمان جمعی و متعالی، در سیر اندیشه دینی به تدریج جلایی افزون یافته، با «میثاق الهی» و نام حضرت ابراهیم پیوند خورده و در نهایت نه با عنوان «شهر خدا» که به صورت «امّ القری» تحقق یافته است. از نگاه این مقاله، شریعت خاتم، سرِ درافکندن چیزی با عنوان شهر خدا و مانند آن را نداشته است؛ اما از عنوانی دیگر سخن گفته که عبارت از امّ‌القری و مأوای «بیت‌الله الحرام» است تا مقاصد عملی و متعالی چیزی که از آن به صورت رؤیایی و گزاف در قالب شهر خدا یاد می‌شده، با آن محقق گردد.

 ام‌القری خدا شهر شهر خدا مکه ابن منظور، محمدبن مکرم، لسان العرب، دار صادر، بیروت، 1414. المصری، عبدالرؤوف، معجم القرآن و هو قاموس مفردات القرآن و غریبه، مطبعة الحجازی، قاهره، بی‌تا. الملوحی، مظهر، امل الملوحی، اکرام لمعی و نور العربی، قرائة صوفیة فی انجیل یوحنّا، تقدیم رضوان السید و محمد یاسر شرف، دارالجیل، بیروت، 2004. الیاده، میرچا،  اسطوره، رؤیا، راز، ترجمه رؤیا منجم، فکر روز، تهران، 1374. اوستا کهنترین گنجینه مکتوب ایران، کتاب مغان، وندیداد، ترجمه از متن اوستایی، واژه‌نامه، پژوهشهای تطبیقی، ترجمه و پژوهش هاشم رضی، تهران، 1385. برن، لوسیلا، اسطوره‌های یونانی، ترجمه عباس مخبر، مرکز، تهران، 1375. بلک، جرمی و آنتونی گرین، فرهنگ‌نامه خدایان، دیوان و نمادهای بین‌النهرین باستان، ترجمه پیمان متین، امیرکبیر، تهران، 1385. بهمنش، احمد،تاریخ یونان قدیم، دانشگاه تهران، 1375. بیداری و بین‌الملل اسلامی با مروری بر نقش داعیان قرآنی در دو سده اخیر، بوستان کتاب، قم، 1388. پانوسی، استفان،تأثیر فرهنگ و جهان‌بینی ایرانی بر افلاطون، انجمن شاهنشاهی فلسفه ایران، تهران، 2536. پلودن، لیدی، مولی بریرلی و آسابریگ، اساطیر یونان، زیر نظر مارگوت شاهین، داوید دروت، پتر فرنچ و هنری بلوکروز، ترجمه محمد نژند، پدیده، تهران، 1351. پیرنیا (مشیرالدوله)، حسن، ایران باستان، ابن سینا، تهران، 1344. جفری، آرتور،واژگان دخیل در قرآن مجید، ترجمه فریدون بدره‌ای، تهران، 1372. حماده، محمدماهر، وثائق الحروب الصلیبیة و الغزو المغولی للعالم الاسلامی، مؤسسة الرسالة، بیروت، 1406. حموی الیسوعی، صبحی، معجم الایمان المسیحی، دارالمشرق بالتعاون مع مجلس کنائس الشرق الاوسط، بیروت، 1998. حمیدی، سید جعفر، تاریخ اورشلیم، امیرکبیر، تهران، 1391. خزائلی، محمد، اعلام قرآن، امیرکبیر، تهران، 1378. خوش‌منش، ابوالفضل، ازدواج به مثابه پیمان بزرگ، معناشناسی تطبیقی میثاق غلیظ در قرآن، کتاب قیم، نشریه علمی پژوهشی دانشگاه میبد، شماره 6، زمستان 1390. خیراندیش، رسول و سیاوش شایان، ریشه‌ یابی نام و پرچم کشورها، کویر، تهران، 1370. داونی، گلانویل، انطاکیه در عصر تئودوس کبیر (مجموعه مراکز تمدن و فرهنگ، زیر نظر محمد سعیدی)، ترجمه تورج سپهری، بنگاه ترجمه و نشر کتاب، تهران، 1352. درایسدل، آلاسدیر و جرالد اچ بلیک، جغرافیای سیاسی خاورمیانه و شمال آفریقا، ترجمه دره میرحیدر مهاجرانی، دفتر مطالعات سیاسی و بین‌المللی، تهران، 1369. دورانت، ویلیام جیمس، شهر خدا، ساوونارولا و جمهوری (14921534)، ترجمه کوروش زعیم، ایران‌مهر، تهران، 1385. روثن، مرغریت، علوم البابلیین، ترجمه یوسف حبی، الدارالعربیة للموسوعات، بیروت، 1438. زرین کوب، عبدالحسین، دفتر ایام، علمی، تهران، 1389. زیگفرید، آندره، روح ملتها، ترجمه احمد آرام، مقدمه مهدی بازرگان، شرکت سهامی انتشار، تهران، 1343. ژیران، ف.، فرهنگ اساطیر یونان، از مجموعه فرهنگ جدید اساطیر لاروس، ترجمه ابوالقاسم اسماعیل‌پور، فکر روز، تهران، 1375. سیلور، درو، ایزدان و ایزد بانوان یونانی، ترجمه گلشن اسماعیل‌پور، اسطوره، تهران، 1382. شایگان، داریوش، ادیان و مکتبهای فلسفی هند، امیرکبیر، تهران، 1362. شریعتی، علی، امت و امامت، قلم، تهران، 1358. شکوئی، حسین،فلسفه جغرافیا، گیتاشناسی، تهران، 1367. طالقانی، سید محمود، پرتوی از قرآن، شرکت سهامی انتشار، تهران، 1362. طباطبایی، محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، اسلامی، قم، 1417. فاطمی، سعید، مبانی فلسفی اساطیر یونان و روم، مقدمه علی اکبر سیاسی، دانشگاه تهران، 1375. فراهیدی، خلیل بن احمد، کتاب العین، دارالهجرة، قم، 1410. فرناند، روبر، ادبیات یونان، ترجمه ح. حسینی نژاد، کتابفروشی علی اکبر اعلمی، تهران، 1339. قاضی، ابوالفضل، حقوق اساسی و نهادهای سیاسی، دانشگاه تهران، 1372. قرطبی‌، محمد بن احمد، الجامع‌ لاحکام‌ القرآن‌, دارالفکر‌، بیروت‌، 1407 ق‌. کتاب مقدس، انجمن پخش کتب مقدس در میان ملل، بی‌نا، بی‌جا. کمرون، جورج گلن، ایران در سپیده دم تاریخ، ترجمه حسن انوشه، شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، تهران، 1387. کومون، فرانس، ادیان شرقی در کافرکیشی رومی، ترجمه تیمور قادری، امیرکبیر، تهران، 1383. کینگ، لئوناردو ویلیام، تاریخ بابل از تأسیس سلطنت تا غلبه ایرانیان، ترجمه رقیه بهزادی، شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، تهران، 1378. گُروسه، رُنه و ژرژ دنیکر، چهره آسیا، ترجمه غلامعلی سیار، نشر و پژوهش فرزان، تهران، 1375. مشکور، محمد جواد، فرهنگ تطبیقی با زبان‌های سامی و ایرانی، تهران، 1357. ناصری طاهری، عبدالله، بیت‌المقدس شهر پیامبران، سروش، تهران، 1367. ویو، ژ.،فرهنگ اساطیر مصر از مجموعه فرهنگ جدید اساطیر لاروس، ترجمه ابوالقاسم اسماعیل پور، فکر روز، تهران، 1375. ویور، مری جو، درآمدی به مسیحیت، ترجمه حسن قنبری، مرکز مطالعات و تحقیقات ادیان و مذاهب، قم، 1381. هاکس، جیمز، قاموس کتاب مقدس، اساطیر، تهران، 1377. همو، تاریخ تمدن، ترجمه احمد آرام، با همکاری موسسه انتشارات فرانکلین (تهران ـ نیویورک)، 1935. Breplos/Verbum Bible, Petit dictionnaire de la Bible, Coordination de Joseph Longton et Ferdinand Poswick, Diocèse Rottenburg-Stuttgart, 1996. Croiset, Maurice, La civilization de la Grèce antique, Petite bibliothèque Payot, Paris, 1969. Demay, François, Dictionnaire des noms propres, Larousse, Paris, 1996. Engels, Christoph, 1000 lieux sacrés, Les plus sites du monde, h.f.ullmann, Potsdam, Allemagne, 2010. Goodenough, Simon, Egyptian mythology, Todtri, New York, 1997. Hamlyn, Paul, Egyptian mythology, Paul Hamlyn Limited, London, 1966. Larouss, Nouveau Petit Larousse, Larousse, Paris, 1969. Mercatante, Anthony,Encyclopedia of World Mythology and Legend, "The Facts on File", ed. New York, 1983. Mercatante, Anthony, Encyclopedia of World Mythology and Legend, "The Facts on File", ed. New York, 1983. Norma, Pierre, Petit dictionnaire de la Bible, Maxi Poche, Références, Union Européenne, 2001. Onions, C. T., The oxford dictionairy of English etymology, 1983. Saint Augustine, The confessions & The City of God, William Benton, Publisher: EncyclopÆdia Britanica, Inc, London, 1952. Uruy, Victor, Petite histoire romaine, Librairie Hanchette et Cie, Paris, 1908._||_
IJHIC University of Tehran, Faculty of Theology and Islamic Studies پژوهشنامه تاریخ تمدن اسلامی 2228-7906 University of Tehran, Faculty of Theology and Islamic Studies 110 10.22059/jhic.2013.62221 پژوهشی ملاحظاتی در باب تصحیحات تاریخ بیهق ملاحظاتی در باب تصحیحات تاریخ بیهق دانشیار مرتضی استادیار دانشگاه فردوسی مشهد کاظم‌بیگی محمدعلی دانشیار دانشگاه تهران 22 05 2013 46 1 21 35 03 02 2017 08 07 2017 Copyright © 2013, University of Tehran, Faculty of Theology and Islamic Studies. 2013 https://jhic.ut.ac.ir/article_62221.html

تاریخ بیهق نوشته ابوالحسن علی بن زید بیهقی، از مهم‌ترین تواریخ محلی فارسی است که در نیمه دوم سده ششم نوشته شد. چاپ انتقادی این اثر نخستین بار در 1317ش، به کوشش احمد بهمنیار و بار دیگر در 1347ش به سعی کلیم‌الله حسینی منتشر گردید. به رغم مقدمه و تعلیقات ارزشمند مصححان، همچنان کاستی‌ها و ابهاماتی در هر دو چاپ وجود دارد که بعضاً از چشم پژوهشگران تاریخ و تاریخنگاری در ایران نیز پوشیده مانده است. مقاله پیش رو، کاستی‌های موجود را نشان داده و در رفع آن خواهد کوشید؛ همچنین می‌کوشد ابهامات موجود در تاریخ بیهق را بر طرف سازد. عدم اهتمام مؤلف به ارائه ویرایشی نهایی از کتاب، مسبب اصلی برخی از کاستی‌ها و خطاهای راه یافته در کتاب است.

 تاریخ بیهق تصحیح تاریخ بیهق تواریخ محلی علی بن زید بیهقی آذرنوش، آذرتاش، «ابراهیم بن محمد بیهقی»، دبا، زیر نظر موسوی بجنوردی، ج13، تهران، دایره­المعارف بزرگ اسلامی، 1382ش. ابن اثیر، عزالدین أبوالحسن، الکامل فی التاریخ، بیروت: دارصادر ـ داربیروت، 1385/1965م. ابن بابویه قمی، ابوجعفر محمد، عیون اخبار الرضا؛ ترجمه حمیدرضا مستفید و علی غفاری؛ تهران: صدوق، 1372ش. ابن حزم اندلسی، جمهرة أنساب­العرب، چاپ لجنة من العلماء، بیروت: دارالکتب العلمیه، 1403/1983. ابن خلکان، ابوالعباس شمس الدین احمد بن محمد؛ وفیات الاعیان، چاپ احسان عباس؛ بیروت: دارالثقافه، 1963م. باخرزی، علی بن حسن، دمیة القصر و عصرة اهل العصر، چاپ محمد تونجی، دمشق: دارالحیاه، 1971. باسورث، تاریخ سیستان،از آمدن تازیان تا برآمدن دولت صفاریان، ترجمه حسن انوشه، تهران: امیرکبیر، 1377ش. بغدادی، ابومنصور عبدالقاهر، الفرق بین الفرق، القاهره:  مکتبه محمدعلی صبیح، 1964م. بلاذری، ابوالحسن احمد، فتوح البلدان، بیروت: دار و مکتبه الهلال، 1988. البلخی، ابوالقاسم (و) القاضی عبدالجبار (و) الحاکم الجشمی، فضل الاعتزال و طبقاتالمعتزله، چاپ فواد سید، تونس: الدار التونسیه، 1393ق/ 1974م. بیهقی، ابراهیم بن محمد، المحاسن و المساوی، چاپ، محمد ابوالفضل اباهیم، مصر: نهضه مصر، 1380ق. بیهقی، ابوالحسن علی بن زید، تاریخ بیهق، چاپ احمد بهمنیار، تهران: فروغی، 1317ش. بیهقی، ابوالفضل محمد، تاریخ بیهقی، چاپ خلیل خطیب­رهبر، تهران: آفتاب، 1387ش. تاریخ سیستان، مؤلف ناشناخته، چاپ محمد تقی بهار، تهران: انتشارات معین، 1381ش. دانشیار، مرتضی، بیات، علی، «منابع اطلاعات و تأملی در مفهوم منبع در آثار تاریخی مسلمانان، مطالعه­ موردی: تاریخ بیهق»، فصلنامه مطالعاتتاریخ اسلام، تهران: پژوهشگاه تاریخ اسلام، سال پنجم، شماره 16، بهار و تابستان 1392، 100ـ83. رازی، محمد بن عمر، الشجرة المبارکه فی انساب الطالبیه، چاپ مهدی رجائی، قم: مکتبه المرعشی، 1409ه‍ .ق. راوندی، محمد بن علی، راحة الصدور و آیة السرور، چاپ محمد اقبال، تهران: کتابفروشی علمی، 1333ش. رضازاده لنگرودی، رضا، «تاریخ بیهق»، دانشنامه جهان اسلام، ویراستار غلامعلی حداد عادل، تهران: بنیاد دایره المعارف اسلامی، ج 6، 1380ش. الزرکلی خیرالدین، الأعلام قاموس تراجم لأشهر الرجال و النساء من العرب و المستعربین و المستشرقین، بیروت: دارالعلم للملایین، ط الثامنة، 1989. ساکت، سلمان، «پژوهشی در اشعار عربی مقدمه و خاتمه تاریخ بیهق»، پژوهش‌های ادب عرفانی، گوهر گویا، دوره ۴، 1389،  ۱۲۵ـ۱۵۶. سمعانی، أبو­سعید عبد الکریم بن محمد، الأنساب، چاپ عبدالرحمن بن یحیی المعلمی الیمانی، حیدر آباد دکن: دائرة­المعارف العثمانیة، 1382ق/1962م. عتبی‏، ابونصر محمد بن عبدالجبار، تاریخ یمینی، ترجمه‏ ابوالشرف ناصح جرفادقانی، چاپ جعفر شعار، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی، چ3، 1374ش. عماری، حسین، «آل زیار»، دبا، زیر نظر کاظم موسوی بجنوردی، ج2، تهران: دایره المعارف بزرگ اسلامی، 1368. کاظم‌بیکی، محمدعلی، مقدمه بر اخبار ولات خراسان اثر حسین بن احمد سلامی، تهران: میراث مکتوب، 1390ش. گردیزی، ‏ابوسعید عبدالحی بن الضحاک (1363). زین الاخبار، تصحیح: عبدالحی حبیبی، تهران: دنیای کتاب، 1363ش هادی، یوسف، «تاریخ بیهق»، دبا، ج 14، زیر نظر موسوی بجنوردی، تهران: دایره المعارف بزرگ اسلامی، 1386ش. همو، تاریخ بیهق، چاپ کلیم‌الله حسینی، حیدرآباد،: دایره‌المعارف العثمانیه، 1347ش/ 1968م. همو، لباب الانساب و الالقاب و الاعقاب، چاپ سیدمهدی رجائی، قم: مکتبه آیه‌الله مرعشی، 1410ق. یاقوت حموی،معجم البلدان، بیروت: دار صادر، ط الثانیة، 1995م._||_
IJHIC University of Tehran, Faculty of Theology and Islamic Studies پژوهشنامه تاریخ تمدن اسلامی 2228-7906 University of Tehran, Faculty of Theology and Islamic Studies 110 10.22059/jhic.2013.62223 پژوهشی از تقابل تا تعامل: بررسی تحلیلی مناسبات یلدرم بایزید و مَدْرسیان از تقابل تا تعامل: بررسی تحلیلی مناسبات یلدرم بایزید و مَدْرسیان عبادی مهدی استادیار گروه تاریخ و تمدن ملل اسلامی دانشگاه پیام نور 22 05 2013 46 1 37 54 11 03 2017 08 07 2017 Copyright © 2013, University of Tehran, Faculty of Theology and Islamic Studies. 2013 https://jhic.ut.ac.ir/article_62223.html

در تاریخ‌نگاری رسمی‌ـ‌دودمانی عثمانی، چهره‌ای‌ جنگاور و مقتدر از بایزید اول ترسیم شده است، با این حال وی در رفتارها و سیاست‌های خود، متأثر از جریان‌های سیاسی‌ـ‌مذهبی با نفوذ در قلمرو عثمانی بود. بایزید اول به واسطه هوشمندی فرصت‌طلبانه جریان صوفیانه، با بهره‌گیری از فرصت قتل مراد اول، در صحنه جنگ قوصوو(791/1389) بر تخت سلطنت جلوس کرد. وی به سبب پیوند سیاسی‌ و رفتاری با این جریان، در دوره اول زمامداری، بر جریان مرتبط با مدارس سخت گرفت و حضور آنها را در سپهر سیاسی عثمانی، تصعیف کرد. اما مدرسیان به واسطۀ نقش مهم خود در عرصه ملکداری، توانستند حضور حداقلی خود را در عرصه سیاسی حفظ کنند. به علاوه جریان مدرسی، در نهایت با بهره‌گیری از انگیزه بایزید اول برای مطرح کردن خود در قامت سلطانی مسلمان و مدعی در جهان اسلام، توانست اوضاع را به نفع خود تغییر دهد. مدرسیان پس از نامور شدن بایزید، به سبب کوشش برای تسلط بر سراسر آناتولی، توجه سلطان عثمانی را به خود جلب و او را به توبه از ارتکاب اعمال غیرشرعی وادار کردند. در نتیجه جایگاه سیاسی خود را در حاکمیت آل‌عثمان به مانند ادوار پیشین بازیافتند. با وجود این، کوشش جریان مدرسی در حل و فصل مسالمت‌آمیز مناقشه بایزید اول و تیمور گورکانی، نتیجه‌ای نداشت. پس از آن نیز با شکست در جنگ آنقره در 804/1402 دوران زمامداری یلدرم بایزید به سر آمد و حکومت عثمانی در آستانه فروپاشی قرار گرفت.

 بایزید اول تیمور گورکانی جریان اسلام مدرسی جریان اسلام صوفیانه مدارس عثمانی ابن‌تغری‌بردی، جمال‌الدین یوسف، المنهل الصافی والمستوفی بعد الوافی، چاپ محمد محمد أمین، قاهرة: مطبعة دار الکتب و الوثائق القومیة، 1423/2003. ابن‌حجر العسقلانی، شیخ‌الاسلام الحافظ، إنباءُ الغُمر بأنبَاءِ العُمر، چاپ حسن حبشی، قاهرة: المجلس الأعلی للشئون الاسلامیة، 1389ـ1419/1998. ابن‌عربشاه، ابوعباس شهاب الدین احمد بن محمد دمشقی، عجائب المقدور فی نوائب تیمور، چاپ سهیل زکار، دمشق: نشر التکوین، 2008. ابن‌فرات، ناصرالدین محمد بن عبدالرحیم، تاریخ ابن‌فرات، المجلد التاسع (الجزء الثانی)، چاپ قسطنطین زریق و نجلا عزّالدین، بیروت: المطبعة الامیرکانیة، 1938. ابن‌قاضی شهبة، تقی‌الدین أبی‌بکر بن إحمد، تاریخ ابن‌قاضی شهبة، چاپ عدنان درویش، دمشق: 1977. ابن‌کمال(کمال پاشازاده)، احمد بن شمس‌الدین، دفتر 4: haz. Koji Imazawa, Ankara, Türk Tarih Kurumu, 2000. احمدی، اسکندرنامه: yay. haz. İsmail Ünver, Ankara, Türk Dil Kurumu, 1983. استرآبادی، عزیز بن اردشیر، بزم و رزم، با مقدمۀ کوپریلی‌زاده محمد فؤاد، استانبول: اوقاف مطبعه‌سی، 1928. اوروج‌بک بن عادل القزّاز کاتب الادرنوی، تواریخ آل‌عثمان، فرانتس بابینغه‌ر اشبو طبعک تصحیحنه و تطبیقنه باقمشدر، هانوفر: شرق کتبخانه‌سی، 1343/1925. اولیاء چلبی، محمد ظلی ابن درویش، سیاحتنامه، طابعی احمد جودت، در سعادت، اقدام مطبعه‌سی، 1314. بدلیسی، ادریس بن حسام الدین، هشت بهشت، کتابخانۀ مجلس شورای اسلامی، نسخۀ شمارۀ 8762، به کتابت محمد معصوم زنوزی در سنه 1084. تواریخ آل عثمان مؤلف ناشناس:Die altosmanischen anonymen,in text und übersetzung herausgegeben von Friedrich Giese, Breslau, Im Selbstverlage Breslau XVI, 1922. حسین افندی، بدائع الوقایع، متنی باصنه حاضیرلیان، ره داقته ایدن و اوک سوز آ. س. توه رتینوا، فهرست و اندکسی حاضرلیان ی. آ. پتروسیان، مسقوا، 1961. خواجه سعدالدین افندی، تاج التواریخ، استانبول: مطبعۀ عامره، 1279ـ1280. رفیق‌بک افندی، احمد، «عثمانلی شیخ‌الاسلاملری»، علمیه سالنامه‌سی، 322ـ643، دارالخلافة العلیه [استانبول]، مطبعۀ عامره، 1334. روحی، تواریخ آل‌عثمان(تاریخ روحی): “Ruhi Tarihi Oxford Ntjshast”, Belgeler, c. XlV, sa. 18 (1992). شکراللّه بن شهاب‌الدین احمد، بهجة التواریخ، استانبول: کتابخانۀ نورعثمانیه، نسخۀ شمارۀ 3059. طاشکُپری‌زاده، أحمد بن مصطفی، الشقائق النعمانیة فی العلماء الدّولة العثمانیة، بیروت: دارالکتب العربی، 1395/1975. عاشق‌پاشازاده، احمد، تواریخ آل‌عثمان، استانبول: مطبعۀ عامره، 1332. عاشق‌چلبی، مشاعر الشعراء: عاشق چلبی تذکره‌سی، گ. م. مردیث اونس طرفندن  نشر اولنمشدر [چاپ نسخه‌ برگردان]، لوندره: 1971. عالی، کلیبولولو مصطفی، کنه الاخبار، استانبول: تقویم‌خانۀ عامره، 1277. عبادی، مهدی، «نقش مدارس و اسلام مدرسی در سیاست مذهبی دولت عثمانی (مطالعه موردی: دوره شکل‌گیری تا پایان دوره مراد اول»، تاریخ و فرهنگ، شماره 93، 1393، 33ـ63. عثمان‌زاده، تائب احمد، حدیقة الوزرا، فرییبورک: 1969. علی باشا وقفیه‌سی:Çandarlızade Ali paşa Vakfiyesi”(İsmail Hakkı Uzunçarşılı), s. 552-5, Beelletin, c. V, sa. 20, 549-576 . فریدون‌بک، احمد، منشآت السلاطین، استانبول: مطبعۀ عامره، 1274. قلقشندی، شهاب الدین احمد، صبح الأعشی فی صناعة الإنشاء، چاپ‏ محمدحسین شمس الدین، بیروت، دار الکتب العلمیه،‌ 1987. کاتب چلبی، حاجی خلیفه مصطفی بن عبدالله القسطنطینی، سَلَّمُ ‌الوُصُول اِلی طَبقاتِ الفُحُول، چاپ أکمل‌الدین احسان‌اوغلی، تحقیق محمود عبدالقادر الأرناووط، تدقیق صالح سعداوی صالح، اعداد الفهارس صلاح‌الدین أوُیغور، استانبول: مرکز الأبحاث للتاریخ و الفنون و الثقافة الأسلامیة، 2010م. «محروسۀ بورسنیک یلدرم سلطان خانک وقف‌نامه‌سیدر»: Osmanlı kuruluş dönemi Bursa vakfiyeleri، 58ـ41، بروسه، 2010. مجدی، محمد مجدالدین ادرنوی، ترجمۀ شقائق (حدائق الشقائق)، استانبول: مطبعۀ عامره، 1269. مقریزی، تقی‌الدین أبی‌العباس أحمد بن علی، السلوک لمعرفة دول الملوک، چاپ عبدالقادر عطاء، بیروت: دارالکتب العلمیة، 1418/1997. نشری، محمد،کتاب جهان‌نما: hazırlayanlar Faik Reşit Unat, Mehmed Altay Köymen, Ankara, Türk Tarih Kurumu, 1995. Aka, İsmail, “Timur’un ankara savaşı fetihnamesi”, Türk Tarih Belgeleri Dergisi, cilt XI, sa. 15(1981-1986), s. 1-22. Altıkulaç, Tayyar, “İbnü’ı-Cezerî”, DİA. c.20. Ayverdi, Ekrem Hakkı, “Yıldırım Bâyezid’in Bursa VakfiyesiveBirİstibdalnâmesi”, Vakıflar Dergisi, VIII (1969), s.37-46. Baltacı, Cahid, XV-XVI. Asırlarda Osmanlı medreseleri: teşkilat, tarih, İstanbul, İrfan Matbaası 1976. Bilge, Mustafa, İlk Osmanlı medreseleri, İstanbul, İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi, 1984. Danişmend, İsmail Hami, İzahlı Osmanlı Tarihi Kronolojisi, İstanbul, Türkiye Yayınevi, 1971. Daş, Abdurrahman, “Ankara Savaşı Öncesi Timur İle Yıldırım Bayezid’in Mektuplaşmaları”, Selçuk Üni. Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, sa. 15, 141-168. David, Geza, “Administration, Provincia”, The Encyclopedia of Ottoman Empire, ed. Gabor Agoston, Bruce Masters, pp. 13-7, New York : Facts on File, 2008. Doukas, Decline and fall of Byzantium to the Ottoman Turks, an annotated translation of “Historia Turco-Byza” by Harry J. Magoulias, Wayne State Univ. Pr., 1975. Emecen, Feridun, “From the Founding to Küçük Kaynarca”, History of the Ottoman State, Society & Civilization, ed. by Ekmeleddin İhsanoğlu, foreword by Halil İnalcık, vol 1, pp. 3-62, İstanbul, (IRCICA), 2001. Erğul, Haldun, “Osmanlıların 1453 Öncesi İstanbul Kuşatmaları”,  Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Tarih Bölümü Tarih Araştırmaları Dergisi, c. 22, Sa. 35(1964), s. 89-101. Fine, John V. A., The Late Medieval Balkans: A Critical Survey from the Late Twelfth Century to the Ottoman Conquest, University of Michigan Press, 1994. Hakkı Aydın, İbrahim, “Molla Fenari”, DİA, c. 30. Hızlı, Mefail, Osmanlı Klasik Döneminde Bursa Medreseleri, stanbul, İz Yayıncılık, 1998. Idem, “Çandarlızade Ali paşa Vakfiyesi”, Beelletin, c. V, sa. 20, s. 549-576. Idem, “The Emergence of the Ottomans”, The Cambridge history of Islam, vol. IA, pp. 263-291, ed. Peter Malcolm Holt, Ann K. S. Lambton, Bernard Lewis, Cambridge, Cambridge University, 1970. Idem, Kuruluş Dönemi Osmanlı Sultanları(1302-1481), İstanbul, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Araştırmaları Merkezi (İSAM), 2010. Idem, Osmanlı Devleti’nin kuruluşu, Ankara, Türk Tarih Kurumu, 1988. Idem, The Ottoman Empir: The Classical Age 1300-1600, Translated by Norman Itzkowitz and Colin Imber, London, Weidenfeld and Nicolson, 1973. Idem, the Rise and Rule of Tamerlane, Cambridge, Cambridge University, 1993. Imber, Colin, The Ottoman Empire, 1300-1650: The Structure of Power, New York, Palgrave Macmillan, 2002. İnacık, Halil, “Bayezid I”, DİA, c. 5. Köprülü, Mehmed Fuad, “Yıldırım Bazyezid’in Esaret ve İntiharı Hakkında”, Belleten, cilt I, sa. 2(1973), 591-603. Kramers J. H. & Zachariadou, E. A., “#Othm§nli: The foundation and expansion of the Ottoman Empire”, EI2, vol. VIII. Manz, Beatrice F., “TÊmår Lang”, EI2, vol. X. Ocak, Ahmet Yaşar, “Religion”, History of The Ottoman State, Society & Civilisation, vol. 2, pp. 177-238, ed. E. İhsanoğlu, foreword by Halil İnalcık, İstanbul, (IRCICA), 2001. Öz, Mustafa, “Cemâlledin AksarâyÊ”, DİA, c. 7. Pitcher, Donald Edgar, An Historical Geography of the Ottoman Empire from earliest times to the end of the sixteenth century, Leiden: E. J. Brill, 1972. Roemer, “TÊmår in Iran”, The Cambridge history of Iran: the Timurid and Safawid periods, ed. Peter Jackson, pp. 42-97, Cambridge, Cambridge University, 1986. Shaw, Stanford Jay, History of the Ottoman Empire and Modern Turkey, Cambridge, Cambridge University, 1988. Shinder, “Early Ottoman Administration in the Wilderness”, International Journal of Middle East Studies, Vol. 9, No. 4 (Nov., 1978), pp. 497-517. Uzunçarşılı, İsmailHakkı, Osmanlı Tarihi, Ankara, Türk Tarih Kurumu, 1977. Wittek, Paul, The Rise of the Ottoman Empire, London, The Royal Asiatic Society, 1963. Yinanç, M. H., “Bayezid I.”, İA, c. II._||_
IJHIC University of Tehran, Faculty of Theology and Islamic Studies پژوهشنامه تاریخ تمدن اسلامی 2228-7906 University of Tehran, Faculty of Theology and Islamic Studies 110 10.22059/jhic.2013.62224 پژوهشی مهاجرت چچنی‌ها و چرکسی‌ها به زرقاء: پیامدهای فرهنگی و سیاسی مهاجرت چچنی‌ها و چرکسی‌ها به زرقاء: پیامدهای فرهنگی و سیاسی فرهمند یونس گروه تاریخ و تمدن ملل اسلامی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران تاج بخش قدریه ادانش‌آموخته دکتری تاریخ و تمدن ملل اسلامی، دانشگاه تهران 22 05 2013 46 1 55 67 26 12 2016 08 07 2017 Copyright © 2013, University of Tehran, Faculty of Theology and Islamic Studies. 2013 https://jhic.ut.ac.ir/article_62224.html

این مقاله زمینه‌ها و علل مهاجرت طوایف چچنی و چرکسی به شام را بررسی خواهد کرد؛ سیاستِ توسعه طلبی روسها در مناطق مسلمان نشینِ شمال قفقاز و سواحلِ دریای سیاه و تصرف این مناطق در 1281ق، گروه‌های بسیاری از مسلمانانِ چرکسی و چچنی را آواره کرد. دولت عثمانی که با روسها درگیر بود، در فاصله سال‌های 1296ـ 1327ق، شماری از آوارگان را با هدف به کارگیری آنها در فعالیت‌های اقتصادی، سیاسی و نظامی، در مناطقی از شام اسکان داد. این پناهجویان به پشتیبانی دولت عثمانی، در نزدیکی رود زرقاء، شهری بدین نام بنا کردند و علاوه بر کمک به رونق اقتصادی و تجاری منطقه، در جنگ اول جهانی به قوای عثمانی خدمات ارزنده‌ای ارائه کردند. آنها پس از جنگ نیز زرقاء را پناهگاه استقلال طلبان کردند و برخی در راه استقلال اردن، کشته شدند.

 اردن روسها زرقاء طوایف چچنی و چرکسی عثمانی‌ها ابن‌سعد، محمّد، الطبقات ‏الکبری، بیروت: بی‌تا. ابوحجر، آمنه ابراهیم، موسوعة‌المدن العربیة، دار اسامه، عَمّان: 2002 ابوشامّه دمشقی، شهاب الدین عبدالرحمن بن اسماعیل، الروضتین فی اخبار الدولتین النوریة و الصلاحیّة، چاپ ابراهیم شمس الدین، بیروت: 1422/2002. بلاذری، احمد بن یحیی، فتوح البلدان، چاپ عبدالله انیس طباع و عمر انیس طباع، بیروت: 1407/1987. بیک، فردریک جرالد، تاریخ شرق اردن و قبائلها، ترجمه بهاءالدین طوقان، بغداد، مکتبه ‌النهضه: 1313/1934. جانبی، محمّدجعفر، «وثیقه رقم 8» در تاریخ الشرکس (الادیغه) و الشیشان فی لواءی حوران و البلقاء (1878ـ1920)، جودت حلمی ناشخو، منشورات لجنه تاریخ الاردن، عمّان: 1995. جزیری، عبدالقادر بن محمد، الدرر الفرائد المنظمة فی اخبار الحاج و طریق مکّه المعظمة، چاپ محمد حسن محمد حسن اسماعیل، دارالکتب العلمیه، بیروت: 1422/2002. جغرافیای کشورهای جهان: اردن، سازمان جغرافیایی نیروهای مسلّح، تهران: 1389ش. خیاری، ابراهیم بن عبدالرحمن، تحفة الادباء و سلوة الغرباء، چاپ رجاء محمود سامرائی، بغداد: 1979. سنوسی، محمّد بن عثمان، الرحلة الحجازیّة، چاپ علی شنوفی، الشرکه التونسیه للتوزیع، تون: 1401/1981. شیشانی، حسن حسنی عبدالقادر، «وثیقة رقم 7» در تاریخ الشرکس (الادیغه) و الشیشان فی لواءی حوران و البلقاء (1878ـ1920)، جودت حلمی ناشخو، منشورات لجنه تاریخ الاردن، عمّان: 1995. طروانه، محمد سالم و بخیت، محمّد عنان، منطقة البلقاء و الکرک و معان (1281ـ 1337/ 1864ـ1918)، لجنه تاریخ الاردن، عَمّان: 1993. عویدی عبادی، احمد، الاردن فی کتب الرحّالة و الجغرافیین المسلمین حتّی عام 1881، الاهلیه للنشر و التوزیع، اردن: 2006. غوانمه، یوسف درویش،  التاریخ السیاسی لشرقی الاردن فی العصر المملوکی الاول، عمان: 1982. کردعلی، محمّد، خطط الشام، دارالعلم للملایین، بیروت: 1390ـ1370. مرزا بن سلمرزا بن شحمرزا، «وثیقة رقم 9» در تاریخ الشرکس (الادیغه) و الشیشان فی لواءی حوران و البلقاء (1878ـ1920)، جودت حلمی ناشخو، منشورات لجنه تاریخ الاردن، عمّان: 1995. مقدسی، محمد بن احمد بن ابی بکر، احسن التقاسیم فی معرفة الاقالیم، لیدن: 1967. نابلسی، عبدالغنی، الحقیقة و المجاز فی الرحلة الی بلاد الشام و مصر و الحجاز، چاپ احمد عبدالمجید هریدی، ال‍هیئة المصریة العامة للکتاب، قاهره: 1986. ناشخو، جودت حلمی، تاریخ الشرکس (الادیغه) و الشیشان فی لواءی حوران و البلقاء (1878ـ1920)، منشورات لجنه تاریخ الاردن، عمّان: 1955. Al- Bakhit, M. A. (2002). EI2, s.v, “Al- Zarka”, Leiden: 2002. Musil, Alois, Arabia Deserta, New York: 1927. pati, Raphael, The kingdom of Jordan, Princeton: 1958. salibi, kamal, The modern history of Jordan, London and New York: 1998. Studies in the history and archeology of Jordan, .Edited by Aadnan Hadidi, Amman: 1982. United Nations demographic year book 2009- 2010, New York: 2011._||_
IJHIC University of Tehran, Faculty of Theology and Islamic Studies پژوهشنامه تاریخ تمدن اسلامی 2228-7906 University of Tehran, Faculty of Theology and Islamic Studies 110 10.22059/jhic.2013.62225 پژوهشی نفوذ غرب در موسیقی‌نظامی ایران (از اواسط عصر ناصری تا پایان حکومت قاجار) نفوذ غرب در موسیقی‌نظامی ایران (از اواسط عصر ناصری تا پایان حکومت قاجار) لعل شاطری مصطفی دانشجوی دکتری تاریخ ایران اسلامی، دانشگاه فردوسی مشهد وکیلی هادی دانشیار گروه تاریخ دانشگاه فردوسی مشهد (نویسنده مسول) 22 05 2013 46 1 69 92 26 12 2016 08 07 2017 Copyright © 2013, University of Tehran, Faculty of Theology and Islamic Studies. 2013 https://jhic.ut.ac.ir/article_62225.html

پس از تأسیس دارالفنون و سفرهای ناصرالدین شاه و مظفرالدین شاه به اروپا، فرهنگ غربی در ایران نفوذ و گسترش زیادی یافت. یکی از تأثیرات فرهنگ غربی در حوزه موسیقی بویژه موسیقی نظامی بود. این مقاله با بهره گیری از روش توصیفی-تحلیلی و با استفاده از اسناد و منابع کتابخانه‌ای در پی پاسخ به این پرسش است که تأثیرپذیری موسیقیدانان ایرانی و موسیقی نظامی (نقاره خانه) از شیوه‌های علمی و عملیِ منسجمِ موسیقی نظامی غرب تا چه میزان و چگونه بود؟ یافته‌ها حاکی از آن است که موسیقی نظامی غرب از اواسط عصر ناصری وارد ایران شد و تا پایان عصر قاجار، گسترش زیادی یافت و رقیبی جدی برای موسیقی نظامی شد؛ هر چند تلاش‌های برخی از موسیقیدانان و اعضای انجمن‌های ادبی، برای همسان سازی این دو سبک موسیقی بی نتیجه نبود و نوآوریهایی در عرصه موسیقی نظامی پدیدار شد، اما بسیاری از سبک‌های کهن موسیقی فراموش شد و الگوهای غربی در موسیقی مورد استقبال فراوان قرار گرفت. غرب گرایی شدید دربار قاجار و موسیقیدانان ایرانی، از عوامل اصلی این تأثیرپذیری بود.

 قاجاریه مسیو لومر موسیقی غربی موسیقی نظامی ناصرالدین شاه نقاره خانه الئاریوس، آدام، سفرنامه، ترجمه احمد بهپور، تهران: ابتکار، 1363ش. آذری، شهلا، «اسناد مدرسه موسیقی». گنجینه اسناد، تهران: 1370ش. آریان‌پور، امیر اشرف، «روند آموزش موسیقی در ایران (از قاجار تا امروز)»، فرهنگ و هنر مقام موسیقایی، تهران: 1389ش. آقایی‌پور، شهرام، «یک سند موسیقایی از دارالفنون». کتاب ماه هنر، تهران: 1388ش. آنجللو، جوان ماریا، سفرنامهترجمه منوچهر امیری، تهران: خوارزمی، 1349ش. ابن خلدون، عبدالرحمن، مقدمه ابن خلدون (ج2). ترجمه محمد گنابادی، تهران: بنگاه ترجمه و نشر، 1359ش. اسکندر بیگ منشی، تاریخ عالم آرای عباسی (ج3). چاپ اسماعیل رضوانی، تهران: دنیای کتاب 1377ش. اعتمادالسلطنه، محمدحسن، وقایع روزانه دربار ناصرالدین شاه، تهران: وحید، 1350ش. افتاده، محسن، «موسیقی نظامی در ایران». فرهنگ و هنر. 38تهران: 1377ش. اوبن، اوژن، ایران امروز، ترجمه علی اصغر سعیدی، تهران: زوار، 1362ش. اورسل، ارنست، سفرنامه، ترجمه علی اصغر سعیدی، تهران: افست، 1353ش. بروگش، هنریش، سفری به دربار سلطان صاحب قران، ترجمه مهدی کُرد بچه، تهران: اطلاعات، 1367ش. بلوکباشی، علی، پژوهشی در تعزیه و تعزیه خوانی، تهران: دفتر پژوهش های فرهنگی، 1380ش. همو، پژوهشی در موسیقی و سازهای موسیقی نظامی در دوره قاجار، تهران: پژوهش‌های فرهنگی، 1381ش. بویس، مری، دو گفتار در باره خنیاگری و موسیقی ایران، ترجمه بهزاد باشی، تهران: آگاه، 1368ش. بیانی، خانبابا، پنجاه سال تاریخ ناصری (ج3)، تهران: علم، 1375ش. بیهقی، ابوالفضل، تاریخ بیهقی چاپ سید شاهرخ موسویان، تهران: دستان، 1382ش. پادری، بازن، نامه‌های طبیب نادرشاهترجمه علی اصغر حریری، تهران: شرق 1365ش. پورمندان، مهران، «گذری بر روند آکادمیک آموزش موسیقی»،  فرهنگ و هنر، تهران 1383ش. تاورنیه، ژان باتیست، سفرنامه ترجمه ابوتراب نوری، اصفهان: کتابفروشی سنایی، 1363ش. تورنتن، لین، تصاویری از ایران، ترجمه مینا نوایی، تهران: دفتر پژوهش های فرهنگی، 1374ش. جاهد، امیر، دیوان، تهران: ابن سینا، 1333ش. جکسون، ویلیامز، سفرنامه، ترجمه منوچهر امیری، تهران: خوارزمی، 1369ش. خالقی، روح‌الله، سرگذشت موسیقی ایران، (ج1)، تهران: صفی علیشاه، 1389ش. دالمانی، هانری، سفرنامه از خراسان تا بختیاری، ترجمه محمد فره وشی، تهران: امیرکبیر، 1335ش دروویل، گاسپار، سفر در ایران، (ترجمه منوچهر اعتماد مقدم،تهران: شباویز 1370ش. درویشی، محمدرضا، نگاه به غرب. تهران: ماهور، 1373ش. دریایی‌فر، صادق، «موسیقی نظامی؛ سوغات پیراسته». پلاک هشت، 1388ش. دلاواله، پیترو، سفرنامه، ترجمه شجاع الدین شفا، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب، 1348ش. دورینگ، ژان، سنت و تحول در موسیقی ایرانی، ترجمه سودابه فضایلی، تهران: توس، 1382ش. دوکوتزبوئه، موریس، مسافرت به ایران، ترجمه محمود هدایت، تهران: امیرکبیر، 1348ش. رازانی، ابوتراب، شعر و موسیقی. تهران: بی جا، 1340ش. زوینس، الا، موسیقی کلاسیک ایران، ترجمه مهدی پور محمد، تهران: پارت، 1377ش. زیدان، جرجی، تاریخ تمدن اسلام، ترجمه علی جواهرکلام، تهران: امیرکبیر، 1389ش. سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران (ساکما)، 11118/240، 5 برگ. ---------------------------------------، 1685/ 296، 2 برگ. ---------------------------------------،21773/ 297، 8 برگ. ---------------------------------------، 30155/ 240، 4 برگ. ---------------------------------------، 31964/ 240، 2 برگ. ---------------------------------------، 3256/296، 1 برگ. ---------------------------------------، 35020/ 240، 4 برگ. ---------------------------------------، ۳۵۴۰۰/297، 5 برگ. ---------------------------------------، ۳۵۴۰۴/ 297، 8 برگ. ---------------------------------------، ۳۶۹۶۹/ 297، 7 برگ. ---------------------------------------، 52342/ 240، 5 برگ. ---------------------------------------، 57861/ 240، 14 برگ. ---------------------------------------، ۵۷۸۵۵/240، 15 برگ. ---------------------------------------، 7402/ 240، 56 برگ. سالتیکوف، آلکسی، مسافرت به ایران، ترجمه محسن صبا، تهران: شرکن انتشارات علمی و فرهنگی، 1381ش. سانسون، مارتین، سفرنامه، ترجمه تقی تفضلی، تهران: ابن سینا، 1346ش. سپنتا، ساسان،چشم‌انداز موسیقی ایران، تهران: مشعل، 1369ش. سیفی هروی، سیف بن محمد، تاریخ نامه هرات، تهران: موقوفات افشار، 1381ش. شاردن، ژان، سفرنامه (ج3)، ترجمه اقبال یغمایی، تهران: توس، 1374ش. شرلی، سر آنتوان، سفرنامه برادران شرلی، ترجمه آوانس، تهران: کتابخانه منوچهری، 1357ش. شعبانی، عزیز، تاریخ موسیقی، تهران: بی جا، 1352ش. فارمر، هنری‌جورج، تاریخ موسیقی خاورزمین، ترجمه بهزاد باشی، تهران: آگه، 1366ش. فاطمی، ساسان، «سیر نفوذ موسیقی غربی به ایران در عصر قاجار». هنرهای زیبا، تهران: 1293ش. فیگوئرا، دن گارسیا دسیلوا، سفرنامه، ترجمه غلامرضا سمیعی، تهران: نشر نو، 1363ش. قاسمی‌پویا، اقبال، مدارس جدید در دوره قاجاریه، تهران: نشر دانشگاهی، 1377ش. کاتف، فدت، سفرنامه، ترجمه محمد صادق همایون‌فر، تهران: وزارت فرهنگ و هنر، 1356ش. کارری، جووانی فرانچسکو، سفرنامه، ترجمه عباس نخجوانی، تبریز: فرهنگ و هنر، 1348ش. کارلاسرنا، مادام، سفرنامه، ترجمه علی اصغر سعیدی، تهران: زوار، 1362ش. کرزن، جرج، ایران و قضیه ایران (ج1)، ترجمه وحید مازندرانی، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، 1380ش. کرمانشاهی، آقا احمد، مرآت الحوال جهان نما (ج1)،  قم: انصاریان، 1373ش. کریستن سن، آرتور، ایران در زمان ساسانیان، ترجمه رشید یاسمی، تهران: سمیر، 1386ش. کمپفر، انگلبرت، سفرنامه، کیکاوس جهانداری، تهران: خوارزمی، 1363ش. گزنفون، کورش نامه، ترجمه رضا مشایخی، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب، 1342ش. لایارد، سراستفن هنری، سفرنامه، ترجمه مهراب امیری، تهران: وحید، 1367ش. لعل‌شاطری، مصطفی، «موسیقی عصر تیموری، با تکیه بر نگاره‌ها و روایات تاریخی»، پژوهش‌های علوم تاریخی، تهران 1393ش. ماسه، هنری، «ایران ساسانی»، ترجمه عیسی بهنام، تمدن ایران، تهران: بنگاه ترجمه، 1346ش. محبوبی اردکانی، حسین، چهل سال تاریخ ایران، تهران: اساطیر، 1356ش. مددپور، محمد، سیر تفکر معاصر ایران (ج1)، تهران: سوره، 1386ش. مستوفی، عبدالله، شرح زندگانی من (ج1)، تهران: زوار، 1342ش. مسعودی، حسین بن علی، مروج الذهب (ج1)، ترجمه ابوالقاسم پاینده، تهران: شرکت انتشارات علمی فرهنگی، 1365ش. مشحون، حسن، تاریخ موسیقی ایران، تهران: فرهنگ، 1388ش. مظفرالدین شاه قاجار، سفرنامه مبارکه مظفرالدین شاه به فرنگ، چاپ علی دهباشی، تهران: فروزان، 1361ش. ملاح، حسینعلی، تاریخ موسیقی نظامی ایران، تهران: هنر و مردم، 1354ش. میلر، لورد، موسیقی و آواز در ایران، ترجمه محسن الهامیان، تهران: ثالث، 1384ش. ناصرالدین شاه قاجار، یادداشت‌های روزانه ناصرالدین شاه(1300ـ1303قمری)، تهران: سازمان اسناد ملی ایران، 1378ش. همو،  روزنامه خاطرات ناصرالدین شاه در سفر سوم به فرنگستان (ج1)، چاپ محمد اسماعیل رضوانی، تهران: رسا، 1369ش. همو، روزنامه خاطرات ناصرالدین شاه در سفر دوم به فرنگستان، چاپ فاطمه قاضیها، تهران: سازمان اسناد ملی ایران، 1379ش. همو، سفرنامه ناصرالدین شاه به فرنگ، تهران: بهارستان، 1362ش. نصرآبادی، محمدطاهر، تذکره، چاپ وحید دستگردی، تهران: فروغی، 1361ش. نصری‌اشرفی، جهانگیر،تاریخ هنر ایران، (ج2)، تهران: آروَن، 1388ش. نصیری‌فر، حبیب الله،سرگذشت مدارس موسیقی ایران. تهران: ثالث، 1382ش. همو، مردان موسیقی سنتی و نوین ایران، تهران: نگاه، 1383ش. واقدی، محمدبن عمر، مغازی، (ج1)، ترجمه محمود مهدوی دامغانی، تهران: نشر دانشگاهی، 1369ش. وجدانی، بهروز، فرهنگ موسیقی ایران، تهران: سازمان میراث فرهنگی، 1376ش. هاشمیان، احمد، تحولات فرهنگی ایران در دوره قاجاریه و مدرسه دارالفنون، تهران: سحاب، 1379ش. هاشمی‌رفسنجانی، اکبر،امیرکبیر یا قهرمان مبارزه با استعمار، تهران: اسلامی، 1362ش. Algar, Hmid, Mirza Malkom Khan: A Study in the History of Iranian Modernism, University of California: Berkeley, 1973. Ardalan, Afshin, “Persian Music Meets West”. Bachelor’s Thesis in Music Performance, Lahti University of Applied Sciences, 2012. Balaghi, Shiva, “Print Culture in Late Qajar Iran: The Cartoons of Kashkul”, Iranian Studies, Vol 33: 165-181, 2000. Barjesteh, Ferydoun, “Introduction to Entertainment in Qajar Persia”, Iranian Studies, Vol 40: 447-454, 2007. Chehabi, H. E, “From Revolutionary Tasnif to Patriotic Surd: Music and Nation-Building in Pre-World WarII Iran”.British Institute of Persian Studies, Vol 37: 143-154, 1999. Cronin, Stephanie, “Building a New Army: Military Reform in Qajar Iran”. War and Peace in Qajar Persia, New York: Routledge, 2008. Daniel, Elton, Culture and Customs of Iran, London: Greenwood Press, 2006. Ekhtari, Maryam, “Nasir al Din Shah the Dar al Funun: The Evolution of an Instituion”, Iranian Studies, Vol 34: 153-163, 2001. Fallahzadeh, Mehrdad, Persian Writing on Music, Suwed: Doctoral Dissertation at Uppsala University, 2005. Farhat, Hormoz, The Dastgah Concept in Persian Music, New York: Cambridge University, 2004. Fatemi, Sasn, “Music, festivity, and gender in Iran form the Qajar to the early Pahlavi period”, Iranian studies, Vol 38: 399-416, 2005. Graofalo, Robert, A Pictoril History of Civil War Era Musical Instruments Military Bands, New York: Historical Association Coopertown, 1993. Kia, M.,“Inside the Court of Naser od-Din Shah Qajar, 1881-96”, Middle Eastern Studies, Vol 37: 101-141, 2001. Krone, Max, “Music in Iran”, Music Educators Journal, Vol 39: 24-25, 1952. Leone, Massimo, “My Schoolmate: Protest Music in Present-day Iran”, Critical Discourse Studies, Vol 9: 347–362, 2012. Loeb, Laurence, “The Jewish Musician and the Music of Fars”, Asian Music, Vol 4: 3-14, 1972. Mahdavia, Shireen, “Childhood in Qajar Iran”, Iranian Studies, Vol 47: 1-22, 2014. Malekpour, Jamshid, The Islamic Drama, London: Frank Cass, 2005. Martin, Vanessa, The Qajar Pact: Bargainang, Protest and the State in Nineteenth-Century Persia, London: I.B. Tauris, 2005. Mohammadi, Khadijeh, “From Sitters to Photographers: Women in Photography from the Qajar Era to the 1930s”,History of Photography, Vol 37: 48-73, 2013. Monelle, Raymond, The Musical Topic Hunt, Military and Pastoral, Bloomington: Indiana University, 2006. Nettl, Bruno, “Attitudes towards Persian Music in Tehran, 1969”, The Musical Quarterly, Vol 56: 183-197, 1970. Scarce, Jennifer, “Entertainments East and West Three Encounters Between Iranians and Europeans during the Qajar Period (1786–1925)”,Iranian Studies, Vol 40: 455-466, 2007. Wiggins, Geraint, “Music, mind and mathematics: theory, reality and formality”, Mathematics and Music, Vol 6: 111–123, 2012. Youssefzadeh, Ameneh, “Iran's Regional Musical Traditions in the Twentieth Century”, Iranian Studies, Vol. 38, pp 417-439, 2005. Youssefzadeh, Ameneh,“The Situation of Music in Iran Since The Revolution: The Role of Official Organizations”, British Journal of Ethnomusicolog, Vol. 9: 35-61, 2000. Zonis, Ella, “Contemporary Art Music in Persia”, The Musical Quarterly, Vol. 51: 636-648, 1965._||_
IJHIC University of Tehran, Faculty of Theology and Islamic Studies پژوهشنامه تاریخ تمدن اسلامی 2228-7906 University of Tehran, Faculty of Theology and Islamic Studies 110 10.22059/jhic.2013.62226 پژوهشی تأثیر کاروان‌های زیارتی و دفن مردگان در عتبات عالیات بر مناسبات ایران و عثمانی (1264ـ1343 ق) تأثیر کاروان‌های زیارتی و دفن مردگان در عتبات عالیات بر مناسبات ایران و عثمانی (1264ـ1343 ق) ماشینچی ماهری شهروز دکتر در تاریخ ایران بعد از اسلام 22 05 2013 46 1 93 108 07 06 2016 08 07 2017 Copyright © 2013, University of Tehran, Faculty of Theology and Islamic Studies. 2013 https://jhic.ut.ac.ir/article_62226.html

انتظار می‌رفت پس از انعقاد عهدنامه ارزروم دوم در 1263ه‍.ق/ 1847م میان ایران و عثمانی، اختلاف مرزی و نیز منازعه بر سر تسلط بر عتبات، فروکش کند. اما رفت و آمد کاروان‌های زیارتی ایرانی که گاه جنازه‌هایی برای دفن در عتبات همراه داشتند، مشکلات تازه‌ای پیش روی دو دولت ایجاد کرد. مأموران مرزی عثمانی از ورود اجساد به عتبات به بهانه ترس از شیوع بیماری‌هایی چون وبا، حصبه و طاعون جلوگیری و مسافران را در خانقین قرنطینه می‌کردند. رفتار ناپسند این مأموران با زائران ایرانی، موجب بروز مشکلاتی در مناسبات دو کشور شده بود. در این مقاله با روش تاریخی تحلیلی، مشکلات سیاسی و اجتماعی و اقتصادی برآمده از حمل اجساد به عتبات عالیات، در مناسبات دو کشور، بررسی شده است. آغاز دوره جدیدی از درگیری‌های شیعی ـ سنی، تحیمل هزینه‌های اضافی بر زائران به سبب قرنطینه و تعرفه‌های گمرکی و افزایش جمعیت و نفوذ شیعیان در عراق به بهانه همراهی با اجساد، بخشی از پیامدهای، منازعه جدید بود.

 ایران و عثمانی دفن اموات عتبات عالیات کاروان‌های زیارتی آتش، صبری، «نعش‌کشی به عتبات ( رقابت ایران و عثمانی در عراق سده 19 میلادی»، ترجمه نازلی کامواری، ایراننامه، سال 26، شماره 2ـ1، 2010. احتشام السلطنه، میرزا محمودخان، خاطرات احتشام السلطنه، چاپ سیدمحمدمهدی موسوی، تهران: زوار، 1369. اوبن، اوژن، ایرانامروز 1907ـ1906م، ترجمه: علی اصغر سعیدی، تهران: زوار، 1363. بایندری، هانری، سفرنامه، ترجمه کرامت الله افسر، تهران: فرهنگسرا،1370. بل، گرترود، تصویرهایی از ایران، ترجمه بزرگمهر ریاحی، تهران: خوارزمی، 1363. پولاک، یاکوب ادوارد، سفرنامه پولاک (ایران و ایرانیان)، ترجمه: کیکاووس جهانداری، تهران: خوارزمی، 1368. جعفریان، رسول، میراثاسلامیایران، ج 3، قم: کتابخانه آیت الله مرعشی نجفی، 1373. جونز، جفری، تاریخ اقتصادی ایران، تهران: موسسه تحقیقات و توسعه علوم انسانی، 1387. حبلالمتین، سال 8، شماره 34، 1318ه‍.ق. حیدری، ابراهیم فصیح، عنوان المجد فی بیان احوال بغداد و البصره و نجد، لندن: دارالحکمه، 1998. دادفر، سجاد، «تأملی بر نقش زائران ایرانی در رونق اقتصادی عتبات عالیات در نیمه نخست قرن بیستم»، فصلنامه تاریخ روابط خارجی، شماره 42، بهار 1389. درینگل، سلیم، «مبارزه با تشیع در عراق دوران عبدالحمید دوم»، ترجمه نصرالله صالحی، نامهتاریخپژوهان، سال 1، شماره 2 ، 1384. دورششوار، ژولین، خاطرات سفر ایران، ترجمه مهران توکلی، تهران:  نشر نی، 1378. دوسرسی، لوران، ایران در 1840ـ1839م، ترجمه احسان اشراقی، تهران: مرکز نشر دانشگاهی، 1363. دهقان‌نژاد مرتضی و کثیری مسعود، «مروری بر تاریخچه مشکلات ایجاد قرنطینه در ایران در دوره ناصرالدین شاه»، فصلنامه پژوهش‌های تاریخی، شماره 8، زمستان 1389. رحمانیان داریوش، شهسواری ثریا، «جایگاه عتبات عالیات در مناسبات ایران و عثمانی عصر قاجار»، فصلنامه مطالعات تاریخ فرهنگی، سال 4، شماره 13، پائیز1391. طباطبایی مجد، غلامرضا، معاهداتوقراردادهایتاریخیدردورهقاجاریه، تهران: موقوفات دکتر ایرج افشار، 1373. عباسی محمدرضا، بدیعی پرویز، گزارش‌های اوضاع سیاسی، اجتماعی ولایات عهد ناصری، تهران: پژوهشکده اسناد، 1372. عیسوی، چارلز، تاریخاقتصادیایران، ترجمه یعقوب آژند، تهران: گستره، 1369. فیاضی، عمادالدین، «تأثیر خرافات و عقاید انحرافی بر گسترش بیماری‌ها در عصر قاجار»، دو فصلنامه مسکویه، نشریه گروه تاریخ دانشگاه آزاد اسلامی واحد شهرری، سال 6، شماره 19، زمستان 1390. قایا، دیلک، کربلاءفیالارشیفالعثمانی ( 1876ـ1840م)، ترجمه حازم سعید منتصر و مصطفی زهران، بیروت: الدارالعربیه للموسوعات، 2008. کلهر، محمد، «بررسی موانع رشد شهرنشینی در کرمانشاه با تکیه بر عصر قاجار»، دوفصلنامه مسکویه، نشریه گروه تاریخ دانشگاه آزاد اسلامی واحد شهرری، سال 2، شماره 7، تابستان و پائیز 1386. کوهستانی‌نژاد، مسعود، چالش‌ها و تعاملات ایران و عراق در نیمه نخست سده بیستم، تهران: مرکز چاپ و انتشارات وزارت امور خارجه، 1384. گروته، هوگو، سفرنامه گروته، ترجمه مجید جلیلوند، تهران: نشر نی، 1369. گزیدهاسنادسیاسیایرانوعثمانی، ج3، تهران: وزارت امور خارجه، 1369. لایارد، هنری استون، سفرنامه، ترجمه سهراب امیری، تهران: انزال بال، 1376. لباف، زهیر، عراقوروابطآنباایران، تهران: علمی، 1354. مرکزاسنادوتاریخدیپلماسیوزارتامورخارجه، اسناد مکمل، کارتن 11 سند شماره 16، سال 1290ق. ــــــــــ ، کارتن 109/ سند شماره 14/ سال 1316ه‍.ق. ــــــــــ ،کارتن 14/ سند شماره 224/ تاریخ سند 29 ذیحجه 1296ه‍.ق. ــــــــــ ،کارتن 162/ سند شماره 11/ سال 1290ه‍.ق. ــــــــــ ،کارتن 6 / سند شماره 11 / تاریخ سند ذیقعده 1319 ه‍ . ق. ــــــــــ ،کارتن 7 / سند شماره 23 / سال. ــــــــــ ،کارتن 8/ سند شماره 1 / 1318 ه‍.ق. ــــــــــ ،کارتن1/ سند شماره 8/ سال 1318 ه‍.ق. مشایخ فریدنی، آذرمیدخت، مسائلمرزیایرانوعراقوتأثیرآندرمناسباتدوکشور، تهران: امیرکبیر، 1369. مشکوة السلطان، علی اکبر، مشکوةالمسافرین، چاپ هاشم محدث، تهران: میراث اسلامی ایران، 1376. معتمد، محمود فرهاد، تاریخروابطسیاسیایران و عثمانی، ج2، تهران: ابن سینا،1336. ناطق، هما، مصیبت وبا بلای حکوم، تهران: گستره، 1358. نجار، محمود، الثورة الایرانیه، بیروت: دارالسمیر، 1980. نفیسی، عبدالله فهد، نهضتشیعیاندرانقلاباسلامیعراق، ترجمه کاظم چایچیان، تهران: امیرکبیر، 1364. ABRI Ates “Bones of contention: Corpse Traffic and ottoman Iranian”, Rivalry in studies of south Asia, Africa and the middle, 30:3 (2010), 512-532. Litvak, Meir, The finances of the ulama communities of Najaf and Karbala, knink lijke, bril, nv, 1999. Nakhash, Yitzhak, The Shi'ism of Iraq, Princeton, N. J Princeton university press, 2003. R. M. Burrell, The 1904 Epidemic of cholera in Parsia: some Aspects of Qajar society, 1989._||_
IJHIC University of Tehran, Faculty of Theology and Islamic Studies پژوهشنامه تاریخ تمدن اسلامی 2228-7906 University of Tehran, Faculty of Theology and Islamic Studies 110 10.22059/jhic.2013.62227 پژوهشی مناسباتِ سلاطین دهلی با مشایخ چِشتیه و سهروردیه مناسباتِ سلاطین دهلی با مشایخ چِشتیه و سهروردیه معصومی محسن دانشیار گروه تاریخ و تمدن ملل اسلامی، دانشگاه تهران شیرازی سعید عضو هیئت علمی بنیاد دایرة المعارف اسلامی 22 05 2013 46 1 109 122 15 04 2014 08 07 2017 Copyright © 2013, University of Tehran, Faculty of Theology and Islamic Studies. 2013 https://jhic.ut.ac.ir/article_62227.html

صوفیان نقش مهمی در ترویج اسلام در شبه قاره هند داشتند. چشتیه و سهروردیه از نخستین طریقه‌های صوفیانه بودند که به شبه قاره هند راه یافتند و در سده‌های هفتم و هشتم هجری، هم‌زمان با اوج اقتدار سلاطین دهلی (حک: 602-932)، مشایخ این دو طریقت، نفوذ معنوی زیادی در بین طبقات مختلف مردم یافتند. این موضوع موجب شده بود تا بیشتر سلاطین دهلی، رابطه دوستانه و محترمانه‌ای با صوفیان داشته باشند و بکوشند با به خدمت گرفتن آنها در امور سیاسی و حکومتی، برای خود مقبولیت و مشروعیت، کسب کنند. نگرش مشایخ چشتیه و سهروردیه درباره ارتباط با سلاطین و پرداختن به امور سیاسی متفاوت بود. مشایخ چشتیه، غالباً از پرداختن به امور سیاسی و حکومتی امتناع می‌کردند، اما مشایخ سهروردیه از آغازِ تشکیل حکومت سلاطین دهلی، عهده‌دار برخی از مناصب مهم حکومتی چون «شیخ الاسلام» شدند. این مقاله مناسبات سلاطین دهلی با مشایخ چشتیه و سهروردیه را بررسی کرده است.

 شبه قاره هند سلاطین دهلی تصوف چشتیه سهروردیه آریا، غلامعلی، طریقه چشتیه در هند و پاکستان و خدمات پیروان این طریقه به فرهنگ اسلامی و ایرانی، تهران، کتابفروشی زواری، 1365. ابتسام، محمد نفیس، ملتان اور سلسله سهروردیه، لاهور، 1998. ابن بطوطه،رحلة، تصحیح محمد عبدالمنعم عریان و مصطفی القصاص، بیروت، داراحیاء العلوم، 1407ﻫ/1987. امیرخسرو، مثنوی نه سپهر، تصحیح وحید مرزا، کلکته، 1948. بدائونی، عبدالقادر، منتخب التواریخ، تصحیح مولوی احمد علی صاحب، تهران، انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، 1380. برنی، ضیاء‌الدین، تاریخ فیروزشاهی، تصحیح مولوی سیداحمد خان صاحب، کلکته، اسیاتک سوسیئتی بنگاله، 1862. بکری، محمد معصوم،تاریخ سند(معصومی)، تصحیح عمر بن محمد داود پوته، تهران، اساطیر، 1382. تبریزی، ابوالمجد محمد بن مسعود، سفینه تبریز (چاپ عکسی از روی نسخه خطی کتابخانه مجلس شورای اسلامی)، تهران، مرکز نشر دانشگاهی، 1381. جمالی دهلوی، حامد بن فضل الله، سیرالعارفین (چاپ سنگی)، دهلی، مطبعه رضوی، 1311ق. چشتی دهلوی، آفتاب، تحفة الابرار، لاهور، مکتبه النبویه، 1323ق. چشتی، دیه بن عبدالرحیم، سیر الاقطاب (چاپ سنگی)، لکهنو، منشی نول کشور، 1913/1331. سرهندی، یحیی بن احمد، تاریخ مبارکشاهی، تصحیح محمد هدایت حسین، تهران، اساطیر، 1382. سیرت فیروزشاهی، پتنه، خدابخش اورینتل پبلک لائبریری، 1999 شیمل، آن ماری، «ظهور و دوام اسلام در هند»، ترجمه حسن لاهوتی، کیهان اندیشه، خرداد و تیر 1368. عزیز احمد، تاریخ تفکر اسلامی در هند، مترجمان نقی لطفی و محمد جعفر یاحقی، تهران، کیهان، 1366. عصامی، عبدالملک، فتوح السلاطین، تصحیح یوشع، مَدَرس، 1948. عفیف، شمس سراج،تاریخ فیروزشاهی، تصحیح ولایت حسین، تهران، اساطیر، 1385. غوثی شطاری، محمد، گلزار ابرار، تصحیح محمد ذکی، پتنه، اورینتل پبلک لائبریری، 1994/1373. فیروزشاه، فتوحات فیروزشاهی، تصحیح شیخ عبدالرشید، علی گره: مسلم یونیورسیتتی، 1954. ماهرو، عین الملک عبدالله، انشای ماهرو، تصحصح عبدالرشید، لاهور، اداره تحقیقات پاکستان، 1965/1344. محدث دهلوی، عبدالحق، اخبار الاخیار فی اسرار الابرار، تصحیح علیم اشرف خان، تهران، انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، 1383. میرخورد، محمدبن مبارک علوی کرمانی،سیرالاولیاء، لاهور، موسسه انتشارات اسلامی، 1398ﻫ/1978. نظامی، خلیق احمد، سلاطین دهلی کی مذهبی رجحانات، دهلی، اداره ادبیات دلّی، 1981. هاشمی، حمیدالله شاه، احوال و آثار حضرت بهاء الدین زکریا مولتانی، لاهور، زاهد بشیر پرنطر، 2000/1420. هروی، نظام الدین احمد،طبقات اکبری، کلکته، ایشاتک سوسائتی بنگال، 1927. هندوشاه استرآبادی(فرشته)، محمد قاسم،تاریخ فرشته، تصحیح محمدرضا نصیری، تهران، انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، 1387. Anjum, Tanvir, Chishtia Silsilah and the Delhi Sultanate: a study of their relationship during 13th and 14th centuries, Department of History Quaid-i-Azam University, Islamabad, 2005. Digby, Simon, "The Sufi Shaykh and the Sultan: A conflict of claims to Authority in Medieval India", in: Iran, V. 28, 1990. Lane-Poole,S, The coins of sultans of Delhi in British museum, London, 1887. Munshi,R.N, The History of the Kutb Minar(Delhi), Bombay, 1911. Nizami,Khaliq Ahmad, The Life and times of shaikh Nasiruddin Chirag-i- Delhi, Idarah-i-Adabiyat-i-Delhi, 1991. Qama-ul-Huda, Striving for Divine union spiritual exercises for Suhrawardi Sufis, Routledge & Curzon, London & New York, 2003. Rizvi, Athar Abbas, A History of Sufism in India, Munshiram Manoharlal, New Delhi, 1975. Thomas, E, The Chronicles of the Pathan Kings of Delhi, Amesterdam, 1981._||_
IJHIC University of Tehran, Faculty of Theology and Islamic Studies پژوهشنامه تاریخ تمدن اسلامی 2228-7906 University of Tehran, Faculty of Theology and Islamic Studies 110 10.22059/jhic.2013.62231 unavailable چکیده‌های انگلیسی 22 05 2013 46 1 1 7 08 07 2017 08 07 2017 Copyright © 2013, University of Tehran, Faculty of Theology and Islamic Studies. 2013 https://jhic.ut.ac.ir/article_62231.html

 English Abstracts, English Abstracts, English Abstracts,English Abstracts,English Abstracts,English Abstracts,English Abstracts,English Abstracts,English Abstracts,English Abstracts,English Abstracts,English Abstracts,English Abstracts,English Abstracts,,English Abstracts,English Abstracts,English Abstracts,English Abstracts,English Abstracts,English Abstracts, English Abstracts,English Abstracts,,English Abstracts,English Abstracts,English Abstracts,English Abstracts,English Abstracts,English Abstracts,English Abstracts

 English Abstracts English Abstracts
IJHIC University of Tehran, Faculty of Theology and Islamic Studies پژوهشنامه تاریخ تمدن اسلامی 2228-7906 University of Tehran, Faculty of Theology and Islamic Studies 110 10.22059/jhic.2013.62230 unavailable شناسنامه علمی به انگلیسی 22 05 2013 46 1 0 9 08 07 2017 08 07 2017 Copyright © 2013, University of Tehran, Faculty of Theology and Islamic Studies. 2013 https://jhic.ut.ac.ir/article_62230.html

شناسنامه علمی به انگلیسی

 شناسنامه علمی به انگلیسی شناسنامه علمی به انگلیسی