2021-04-24T03:57:23Z
https://jhic.ut.ac.ir/?_action=export&rf=summon&issue=8985
پژوهشنامه تاریخ تمدن اسلامی
2228-7906
2228-7906
1395
49
2
رسم اجازه نویسی در سنت تعلیمی هنرخوشنویسی عثمانی: تحلیل ساختار و محتوای اجازهنامهها
فریبا
پات
در سنت تعلیمی خوشنویسی عثمانی رسمی وجود داشته که به «اجازه نامه»، «اذن نامه» یا «اهلیت نامه» شناخته میشود. این رسم ظاهراَ فقط در خوشنویسی عثمانی رواج داشت. بر اساس این رسم شاگرد قطعهای را به خط نسخ، ثلث یا نستعلیق مینوشت و آن را به رؤیت استاد یا استادانی میرساند و استادان نیز غالبا با خطی موسوم به «خط اجازه» و با الفاظی به عربی آن را تأیید میکردند. افزون بر بررسی مفهوم اجازه و خاستگاه آن در این سنت تعلیمی، پژوهش درباب ساختار و محتوای اجازهنامهها و شناخت خط موسوم به خط اجازه، اندازه اجازهنامهها، عبارتهای اجازه و محل رقم اجازه برای شناخت بهتر این رسم لازم است که این نوشتار آن را بر عهده دارد.
سنت تعلیمی خوشنویسی
اجازه نویسی
اجازهنامه
اذننامه
اهلیتنامه
خط اجازه
2017
02
19
143
170
https://jhic.ut.ac.ir/article_67569_c1bd4f6cf2cfe7551b75fdb66da622d0.pdf
پژوهشنامه تاریخ تمدن اسلامی
2228-7906
2228-7906
1395
49
2
کرامیان و اوضاع اجتماعی خراسان در دورۀ غزنویان
محسن
رحمتی
میترا
روشنی
فرقۀ کرامیه که از سده سوم هجری پدیدار شد، در دوره غزنویان، تحت تأثیر عواملی چند، رشد کرد و در حیات اجتماعی خراسان تأثیر گذاشت. در این مقاله ضمن بازکاوی دلایل و عوامل رشد کرامیه، پیامدهای اجتماعی حضور آنها در خراسان در دوره غزنویان بررسی شده است. پایگاه اجتماعی کرامیان و بحران مشروعیتِ حکومت غزنوی در ابتدای قدرتیابی آن سلسله، زمینه همکاری میان کرامیان و غزنویان را فراهم ساخت. پیشوایان کرامی با استفاده از نهادهای اجتماعی ـ آموزشی نظیر مدرسه و خانقاه، به تبلیغ مذهب خود پرداختند و با انتشار عقاید خود در میان بازرگانان، پیشهوران و کارگزاران حکومتی، عملاً نظام قشربندی اجتماعیِ خراسان را در هم شکسته و برای تصاحب منابع اقتصادی و اجتماعی و دستیابی به مناصب اداری به رقابت با پیروان سایر مذاهب و گروههای متنفذ در خراسان پرداختند؛ این رقابت موجب شکلگیری نخستین محنه مذهبی در تاریخ خراسان شد.
حنفیان
خراسان
شافعیان
شیعیان
غزنویان
کرامیان
2017
02
19
171
198
https://jhic.ut.ac.ir/article_67570_f2a94979d82db98424ca38b6afce9916.pdf
پژوهشنامه تاریخ تمدن اسلامی
2228-7906
2228-7906
1395
49
2
بازتاب اندیشههای حنفیان اهل سنت و جماعت خراسان در کتاب گزیده ابونصر خانقاهی
رضا
عشقی گنبکی
ابونصر طاهر بن محمد خانقاهی از واعظان و حکیمان بزرگ میانه سدۀ ششم هجری است. نوشتههای او و القابی که بدان خوانده شده است، نشان دهندۀ جایگاه بلند علمی و معرفتی اوست. با این همه، آگاهی ما از باورهای کلامی و فقهی او محدود و تا حدی آشفته است. گاه او را شافعی مذهب و گاه کرامی دانستهاند. در این مقاله، با استخراج اندیشههای کلامی و اعتقادی ابونصر از کتاب گزیده و بررسی زمانه و زیست بوم وی، کوشش شده است، اندیشههای کلامی وی واکاوی شود. نگارنده در این پژوهش میکوشد تا نشان دهد که گرچه مایههایی از اندیشههای اشعری و کرامی در عقاید ابونصر خانقاهی یافت میشود، اما نمیتوان وی را اشعری مذهب یا دارای عقاید کرامی دانست، بلکه باید او را از معتقدان به مکتب «حنفیان اهل سنت و جماعت» به شمار آورد.
ابونصر خانقاهی
اشاعره
حنفیان اهل سنت و جماعت
کتاب گزیده
کرامیه
2017
02
19
199
217
https://jhic.ut.ac.ir/article_67571_c869dce768c719f009cc03ddaae29d3c.pdf
پژوهشنامه تاریخ تمدن اسلامی
2228-7906
2228-7906
1395
49
2
مصادره اموال کارگزاران حکومتی در ایران دوره اسلامی تا پایان صفویان
مهدی
قربانی حصاری
قنبرعلی
رودگر
ابراهیم
موسی پور بشلی
هادی
عالمزاده
در سنت اسلامی، مصادره اموال صاحبمنصبان متخلف، دستکم از زمان خلیفه دوم چونان تنبیهی اداری به کار گرفته میشده است، این شیوه با وجود چنین کارکردی، به سرعت به یکی از راههای کسب درآمد در دولتهای مسلمان بدل شد. در پژوهش حاضر ضمن بررسی تحولات مفهوم مصادره، حوزه کاربردی این اصطلاح، به ویژه در محدوده قلمرو دولتهای حاکم بر ایران تا پایان عصر صفوی بررسی شده است. نویسندگان کوشیده اند از میان گزارشهای ناظر بر انواع مصادرههایی که در ایران دوره اسلامی روی داده، تاریخچه ای از مصادره اموال کارگزاران دولتی ترتیب دهند و درضمن آن نشان دهند که مصادره در ساختارهای معطوف به تأمین مالی این دولتها به عنوان یک منبع درآمدِ دستکم تکمیلی و قابل پیشبینی و برنامهپذیر، سخت محل توجه بوده است.
تاریخ اقتصادی ایران
دوره اسلامی
مصادره اموال
منابع مالی حکومتهای ایرانی
2017
02
19
219
238
https://jhic.ut.ac.ir/article_67572_ab52b8393d76377a7bfe9c5c5679a52d.pdf
پژوهشنامه تاریخ تمدن اسلامی
2228-7906
2228-7906
1395
49
2
مالیات مُکوس (ضرائب گمرکی) در مصر دوره والیان (19ـ254 ق)
بهرام
کارجواجیرلو
نگار
ذیلابی
مکوس (ضرائب گمرکی)، مالیات ویژه واردات و صادرات کالاهای تجاری، یکی از منابع مهم مالی دوره والیان (19ـ254 ق) مصر بود. در دوره حاکمیت والیان مسلمان، مالیات مکوس، متأثر از قوانین مالیاتی مصر دوره بیزانسی، در شمار مالیاتهای رایج پذیرفته شد و با تغییر و تحولاتی تداوم یافت. والیان برای بهرهبرداری بیشتر از عوائد صادرات و واردات، در رونق تجارت خارجی و ایجاد بنادر و رونق آنها میکوشیدند. در این نوشتار، بر اساس منابع متقدم، با روش توصیفی تحلیلی، قوانین مرتبط با مکوس در دوره والیان مصر و چگونگی تأثیر آن بر نظام اقتصادی مصر بررسی شده است.
تجارت
مصر دوره والیان
مالیات
مصر اسلامی
عاشر
ماکِس
مکوس
2017
02
19
239
248
https://jhic.ut.ac.ir/article_67574_1f5d56f8e5fa822535446323c6a3efd0.pdf
پژوهشنامه تاریخ تمدن اسلامی
2228-7906
2228-7906
1395
49
2
عوامل مؤثر بر گسترش شهری فسطاط تا تأسیس قاهره
محمد
محمدپور
فاطمه
جان احمدی
ورود فاتحان مسلمان به مصر موجب تحولات بسیاری در این سرزمین شد. ساخت یا توسعه شهر فسطاط در همجواری باب الیون در شمال شرقی ساحل رود نیل توسط فاتحان مصر یکی از این تحولات در حوزه شهرسازی اسلامی بشمار میآید. صرف نظر از علل دوام و بقای این شهر، هدف مقاله پیش رو یافتن پاسخ این مسئله اساسی است که عوامل گسترش و توسعهی شهری فسطاط از بدو تأسیس به سال 20 تا روی کارآمدن فاطمیان (358) چه بوده است؟ بررسیهای تاریخی نشان داده است که موقعیت جغرافیایی ژئوپلتیکی و همجواری با کانون شهری باب الیون در شمال شرقی مصر و رشد فزایندۀ نیروی انسانی به علت ورود قبایل متعدد عربی و نیروهای جهادگر مسلمان و ضرورت اسکان آنها برای تداوم عملیات نظامی در سرزمینهای مجاور، عاملی تعیین کننده برای گسترش شهری فسطاط به حساب میآمد. علاوه بر این لزوم تشکیل مرکزیتی دینی و سیاسی در قالب دارالامارهها و مساجد و یا ساخت بازارهای پر رونق برای بهرهگیری از سود اقتصادی را نیز باید به این عوامل افزود.
مصر
فسطاط
جغرافیای تاریخی فسطاط
شهرسازی اسلامی
2017
02
19
249
261
https://jhic.ut.ac.ir/article_67575_4107bdbc8bb3ebcb69e7af987f4b32e9.pdf
پژوهشنامه تاریخ تمدن اسلامی
2228-7906
2228-7906
1395
49
2
نقدی بر نظریه ادعای الوهیت شاه اسماعیل اول صفوی
سعید
نجفی نژاد
ناصر
جدیدی
محمدکریم
یوسف جمالی
شاه اسماعیل اول صفوی با شخصیتی پیچیده و جذاب، توجه بسیاری از پژوهشگران را به خود جلب کرده است. تمجید فوقالعاده از وی از سوی هوادارانش در دوره صفویه، موجب شده است که سخنان نادرستی درباره او و عقایدش گفته شود. یکی از مهمترین مطالبی که به وی نسبت داده شده این است که وی ادعای الوهیت داشت. این موضوع را برخی از پژوهشگران غربی مطرح کردهاند و عدهای از محققان ایرانی نیز دنباله آن را گرفتهاند. در این مقاله، با ارائه مستنداتی، نظریه ادعای الوهیت بهتوسط شاه اسماعیل نقد و بررسی شده است. صفویپژوهان غربی بهسبب ناآگاهی از اوضاع فرهنگی و اجتماعی ایران عصر صفوی، چنین نسبت ناروایی به شاهاسماعیل دادهاند. این پژوهش با روش توصیفی ـ تحلیلی نشان میدهد که نظر معتقدان به ادعای الوهیت بهتوسط شاه اسماعیل اول صفوی، با گزارشهای تاریخی همخوان نیست.
ادعای الوهیت
خطایینامه
شاه اسماعیل اول صفوی
صفویان
صوفیان
2017
02
19
263
283
https://jhic.ut.ac.ir/article_67576_aecf1c11a511c1edb1bef3591ecdf46d.pdf