2021-04-23T18:06:57Z
https://jhic.ut.ac.ir/?_action=export&rf=summon&issue=9509
پژوهشنامه تاریخ تمدن اسلامی
2228-7906
2228-7906
1397
51
1
سازمان اداره استیفا و نظام مالیاتی ایران در عهد ایلخانان بر اساس کتاب المرشد فی الحساب
سید مصطفی
حسینی
علی
بیات
از جمله منابعی که معمولاً در مطالعات تاریخی کمتر به آنها توجه میشود، متون آموزشی هستند که با هدف راهنمایی متصدیان و شاغلان دیوانهای مختلف نگاشته میشدند. شناسایی و بهرهوری از این دست منابع، میتواند در شناخت تاریخ اقتصادی و اداری بسیار راهگشا باشند. المرشد فی الحساب، به زبان فارسی، نوشتۀ حسن بن علی قاسانی (کاشانی)، یکی از نمونههای متون آموزشی فنّ استیفا یا حسابداری دیوانی، در دور، ایلخانی نگاشته شده است. در پژوهش حاضر، ضمن معرفی اجمالی و بیان ارزش تاریخی کتاب، جایگاه آن در شناخت نظام مالیاتی و ادارۀ دیوان استیفاء در عهد ایلخانان غیر مسلمان (654-694هـ) بررسی خواهدشد. یافتههای این پژوهش نشان میدهد که در ساختار جدید نظام مالیاتی ایران، مال، تمغا و قبچور سه منبع اصلی درآمدهای مالیاتی حکومت بود. دیگر آنکه، به دنبال تغییر نظام مالیاتی، دیوان استیفا نیز با وضع قوانین جدید مالیاتی و ابداع شیوه نوین در ثبت محاسبات، ایجاد دفاتر مالی و مشاغل -مناصب دیوانی متناسب با نظام جدید تغییر و تحولاتی را تجربه کرد.
المرشد فی الحساب
اداره استیفا
آموزش فن استیفا و سیاقت
نظام مالیاتی
2018
08
23
7
26
https://jhic.ut.ac.ir/article_71947_b9bc349b883f8c738962a3baf322cfdb.pdf
پژوهشنامه تاریخ تمدن اسلامی
2228-7906
2228-7906
1397
51
1
درآمدی بر نقش و جایگاه نهاد قومِس در تاریخ اسپانیای اسلامی
سید سعید
حسینی
سید احمدرضا
خضری
شهره
روغنی
ورود اسلام به سرزمینهای مختلف، بنا بر شرایط فرهنگی و چگونگی تعامل مردم آن سرزمینها با آیین اسلام، پیامدهای متفاوتی به دنبال داشته است. مسلمانان به عنوان حکمرانان سرزمینهای تازه فتحشده، قوانین مذهبی و سیاسی جدیدی مبتنی بر آیین اسلام وضع میکردند و گاه نیز، عرف جامعه، فرهنگ منطقه و میراث تاریخی آن را در وضع مقررات جدید در نظر میگرفتند. اندلس یکی از سرزمینهایی بود که در اواخر قرن اول ق به تصرف مسلمانان درآمد؛ سرزمینی که پیش از آن تحت حاکمیت گوتها بود و قوانین مذهبی و سیاسی خاص خود را داشت. از آنجا که در ابتدای ورود اسلام به اندلس، بیشتر مردم آن پیرو آیین مسیحیت بودند، حاکمان مسلمان حل و فصل شماری از مسایل قضایی و مالی آنان را به کسانی از میان خود ایشان سپردند و به همین سبب، نهاد «قومس» را که از زمان گوتها بر جای مانده بود، با تغییراتی اندک به رسمیت شناختند. در پژوهش پیش رو بر اساس روش تحلیلی ـ توصیفی و با جستوجو در منابع تاریخی و توجه به پژوهشهای نوین، وظایف نهاد قومس، چگونگی انتخاب و جایگاه آن در تاریخ اسپانیای اسلامی، بهویژه در رابطه با اوضاع اجتماعی مسیحیان بررسی میشود. یافتههای پژوهش نشان میدهد که قومس وظایفی چون هدایت و رهبری جامعۀ مسیحی، حل و فصل مسائل قضایی آنان، گردآوری مالیات و نظارت بر امور مذهبی و کلیساها را شامل میشده و در تحولات تاریخی، اجتماعی و اقتصادی مسیحیان، نقش تعیینکنندهای داشته است.
قومس
اسپانیای اسلامی (اندلس)
اهل ذمه
مسیحیان
سازمان اداری
2018
08
23
27
42
https://jhic.ut.ac.ir/article_71948_94d382c1e53cd94859bfc36565770aa8.pdf
پژوهشنامه تاریخ تمدن اسلامی
2228-7906
2228-7906
1397
51
1
واکاوی اندیشههای یک خاورشناس: برنارد لوئیس و بنیادگرایی اسلامی
محمدعلی
کاظمبیکی
پریسا
کلاهی عهدجدید
از واقعۀ 11 سپتامبر سال 2001، بنیادگرایی اسلامی به بحثی محوری در جهان سیاست تبدیل شده است. بنیادگرایان اسلامی، خواهان تفسیر مجدد اسلام به منظور کاربرد آن در اهداف خاص سیاسی هستند. برنارد لوئیس، خاورشناس انگلیسی- آمریکایی، در بررسی سرچشمههای جریانهای بنیادگرا به ریشههای خشم مسلمانان از غرب پرداخته که به زعم وی، به تقابل بین اسلامبا مدرنیته غرب منجر شده است. در این مقاله، هدف بررسی نظرات لوئیس، با روش تحلیل محتواست. برنارد لوئیس ریشۀ این جریانات را خشم مسلمانان از غرب و این خشم را معلول عقبماندگی مسلمانان میداند. وی راه مقابله با عقبماندگی کشورهای اسلامی را در ترویج مدرنیته در آنها از طریق اجرای سکولاریسم میبیند، تا از این رهگذر هم عقبماندگی کشورهای اسلامی و هم خشم مسلمانان درمان شود. یافتههای پژوهش نشان میدهد که نظرات برنارد لوئیس دربارۀ اسباب ایجاد جریانهای بنیادگرا، مبنایی و راهبردی نیست و راهحلّ او، یعنی سکولاریسم در کشورهای اسلامی، قابل دستیابی و اجرایی نیست.
برنارد لوئیس
بنیادگرایی اسلامی
خاورمیانه
مدرنیته
سکولاریسم
2018
08
23
43
75
https://jhic.ut.ac.ir/article_71955_51efcce2aeae14df0e531cedfd9ca69a.pdf
پژوهشنامه تاریخ تمدن اسلامی
2228-7906
2228-7906
1397
51
1
تحلیل شخصیت تاریخی معاویه از دیدگاه ابنابیالحدید
محمود
کریمی
یونس
اشرفی امین
معاویه شخصیتی بحث برانگیز است: در حالی که بنا بر برخی منابع، وی از صحابه بوده و نقش مهمی در فتوحات اسلامی داشته، در دستهای دیگر از منابع، نه تنها از صحابه نبوده ـ بنا بر تعریف آن منابع ـ نبوده، بلکه باور وی به اسلام با سؤالهای جدّی مواجه است. معاویه به عنوان یکی از سرسلسلههای امویان، نقش برجستهای در تاریخ داشته، و چهل و دو سال عملکرد و فعالیت سیاسی او در قلمرو اسلامی قابل توجه است. در این مقاله، کوشش شده تا شخصیت معاویه در ابعاد اعتقادی، سیاسی و نیز چگونگی مواجهه با سنّت پیامبر(ص)، از منظر ابنابیالحدید بررسی شود. اهمیت دیدگاه ابنابیالحدید از آن روست که او در ادب و کلام و تاریخ از سرآمدان عصر خویش بود.
امامعلی(ع)
نهجالبلاغه
تاریخ اسلام
ابنابیالحدید
معاویه
شخصیتشناسی صدر اسلام
2018
08
23
77
98
https://jhic.ut.ac.ir/article_71957_7833f33756977a499668d76c3bb06cfb.pdf
پژوهشنامه تاریخ تمدن اسلامی
2228-7906
2228-7906
1397
51
1
پیامدهای مهاجرت شیعیان ایرانی به دربار حکومتهای شیعی دکن (قطبشاهیان، عادلشاهیان، نظامشاهیان)
محسن
معصومی
فاطمه
اصغری
مهاجرت شیعیان ایرانی به دکن از نیمه قرن هشتم هجری افزایش چشمگیری داشت و در قرن دهم و یازدهم به اوج خود رسید. بهرغم قدرتیابی صفویان در 907 ق و رسمیت یافتن تشیع از سوی شاه اسماعیل اول (حکـ : 907ـ930ق) و افزایش قدرت و نفوذ علمای شیعی، شمار زیادی از عالمان، مردان سیاست، شاعران، اطبا و دیگر نخبگان ایرانیِ شیعی، در این دوره به دکن مهاجرت کردند. مهاجرت این افراد، پیامدهای بسیاری در زمینههای اجتماعی، اقتصادی، سیاسی، فرهنگی و مذهبی در دکن داشت. پژوهش حاضر، پیامدهای این مهاجرتها را در دکن بررسی کرده است. یافتههای پژوهش حاضر که با استفاده از منابع کتابخانهای و با روش توصیفی- تحلیلی انجام شده است نشان میدهد که این مهاجرتها موجب گسترش مذهب تشیع و زبان فارسی، نفوذ سبک معماری ایرانی در هند، گسترش مناسبات سیاسی و در نهایت رواج فرهنگ و تمدن ایرانی ـ اسلامی در دکن شد.
دکن
عادلشاهیان
قطبشاهیان
نظامشاهیان
مهاجرت شیعیان ایرانی
2018
08
23
99
115
https://jhic.ut.ac.ir/article_71959_6620352720f409e5b9c9a33dff96794f.pdf
پژوهشنامه تاریخ تمدن اسلامی
2228-7906
2228-7906
1397
51
1
بررسی نسخههای ترجمۀ قسطا بن لوقا از رسالۀ جرّثقیل هرون اسکندرانی
محمدجواد
ناطق
مصطفی
کریمی
ترجمۀ عربی رسالۀ جرثقیل هرون به قلم قسطا بن لوقا، در غیاب اصل یونانی آن، از مهمترین متونِ مکانیک بر جای مانده در تمدن اسلامی است. پیش از این، تصور میشد که نسخههای موجود از این ترجمه، منحصر به نسخههای کتابخانههای لیدن، بریتانیا و منچستر است. نویسندگان این مقاله در تفحص گسترده خود ضمن یافتن شماری نسخۀ جرثقیل به فارسی در کتابخانههای مختلف ایران، به چند نسخه از ترجمۀ عربی رسالۀ جرثقیل هرون نیز دست یافتند که در تکمیل کارهای خاورشناسانی مانند کارادوو، نیکز و اسمیت بسیار حایز اهمیت است. نسخههای فارسی جرثقیل که کتابت آنها تا سدۀ 13ق در ایران ادامه داشته، ملهم از ترجمۀ قسطا بوده است. در مقالۀ حاضر کوشیدهایم همۀ نسخههای قسطا به صورت اجمال، ولی همه جانبه معرفی گردد. به زندگانی هرون نیز به اجمال پرداختهایم تا بهویژه موضوع مبهم تاریخ تألیف رسالۀ جرثقیل روشن شود.
جرثقیل
جراثقال
قسطابنلوقا
هرون اسکندرانی
پاپوس
بارولکوز
وینچ
2018
08
23
117
140
https://jhic.ut.ac.ir/article_71960_c81eb766409ff2c0eabe19e10b3fa4f9.pdf
پژوهشنامه تاریخ تمدن اسلامی
2228-7906
2228-7906
1397
51
1
بازآفرینی اصطبل شاهی عهد صفوی اصفهان (تالار طویله) بر پایه اسناد
نیما
ولی بیگ
پرگل
سلیمانی مقدم
در دورۀ صفوی کاخها و بناهای حکومتی با اهمیت و درخشانی ساخته شد و باروی کار آمدن حاکمان جدید، در شهر اصفهان و ویرانی و تخریب، اثری از بناهای باشکوه، همچون تالار طویله باقی نماند. در این پژوهش برای نخستین بار، کوشش شده است تا کلیه اسناد توصیفی و تصویری دربارۀ این عمارت گردآوری و تحلیل شود. اسناد و سفرنامههای تاریخی، فرصتی برای بازآفرینی این قبیل نمونهها فراهم میکنند. با توجه به اسناد میتوان به موقعیت، طرح و ساختار بنا دستیافت. در این پژوهش تالار طویله در محله شاهی بر اساس متون و اسناد توصیفی و تصویری بازآفرینی شده است. روش پژوهش از لحاظ هدف، بنیادی ـ نظری و از لحاظ روش تفسیری ـ تاریخی است. تحلیلها، افزون بر مکان طرح، ساختار کالبدی بنا، ویژگیهای ابعادی و کاربریهای فضاهای این بنا را آشکار ساخت.
بازآفرینی توصیفی ـ تصویری
تالار طویله
محله شاهی
تالار صفوی
شهر اصفهان
2018
08
23
141
168
https://jhic.ut.ac.ir/article_71961_05d37bd4a21e41b943bc74e6e6565753.pdf