موسسه انتشارات دانشگاه تهران پژوهشنامه تاریخ تمدن اسلامی 2228-7906 57 1 2025 02 17 A Comparative Study of the Economic Geography of the Islamic World in the Works of al-Iṣṭakhrī's Kitāb al-Masālik wa-l-Mamālik and Ashkāl al-‘Ālam بررسی تطبیقی جغرافیای اقتصادی جهان اسلام در دو کتاب اشکال‌العالم (منسوب به جیهانی) و مسالک و ممالک اصطخری 157 178 100751 10.22059/jhic.2024.381612.654516 FA اشکان غلامی دانش آموخته دکتری تاریخ ایران دوره اسلامی، گروه تاریخ، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه بین المللی امام خمینی قزوین، قزوین، ایران، 0000-0002-2744-1549 Journal Article 2024 08 28 The knowledge of geography became crucial from the early Islamic centuries due to the Arab conquests and the expansion of political borders. Consequently, Muslim thinkers produced independent works on the geography of the Islamic world, particularly during the ninth and tenth centuries. This study, employing an analytical-comparative approach and relying on library sources, examines the commonalities and differences in the economic geography of the Islamic world as presented in two geographical texts: al-Iṣṭakhrī's <em>Kitāb al-Masālik wa-l-Mamālik</em> and <em>Ashkāl al-‘Ālam</em>. The research indicates that the geographical and historical conditions of different regions within the Islamic world during the lifetimes of the two authors significantly influenced the nuances of their thought and their respective focus on the economic geography of the Islamic world. The author of <em>Ashkāl al-‘Ālam</em> paid particular attention to the economic geography of regions such as Sistān and Transoxiana, while al-Iṣṭakhrī focused more on the economic geography of the northern and western regions of the Islamic world, providing numerous reports. دانش جغرافیا از قرون اولیة اسلامی با فتوحات مسلمانان و گشوده‌شدن مرزهای سیاسی، اهمیت بسیاری یافت و اندیشمندان مسلمان، به‌ویژه در قرن سوم و چهارم هجری به‌نگارش آثاری مستقل دربارة جغرافیای جهان اسلام پرداختند. این پژوهش با ‌شیوة تحلیلی - تطبیقی و بر اساس منابع کتابخانه‌ای، کوشیده است وجوه مشترک و تفاوت جغرافیای اقتصادی جهان اسلام را در دو کتاب جغرافیایی <em>مسالک</em> اصطخری<em> و اشکال‌العالم</em> بررسی کند. نتیجة پژوهش نشان داده است که شرایط جغرافیایی و تاریخی مناطق مختلف جهان اسلام در حیات دو نویسنده در فراز و فرود اندیشه و توجه آنان به‌جغرافیای اقتصادی جهان اسلام برای انتخاب و نقل روایات بیشتر یا کمتر عاملی مهم و أثر‌گذار بوده است. نویسندة <em>اشکال‌العالم</em> به‌جغرافیای‌اقتصادی مناطقی، چون سیستان و ماوراءالنهر و اصطخری به‌جغرافیای اقتصادی شمال و غرب جهان اسلام توجه داشته و گزارش‌های متعددی را ارائه کرده‌اند. https://jhic.ut.ac.ir/article_100751_a8d61a236939c587f7b6924e4beb39e2.pdf