موسسه انتشارات دانشگاه تهران پژوهشنامه تاریخ تمدن اسلامی 2228-7906 58 1 2025 11 16 The Duality of Authoritarianism and Reformism in Sultan Abdülaziz and its Impact on the Tanzimat Era دوگانۀ اقتدارگرایی و اصلاح‌طلبی سلطان ‌عبدالعزیز و تأثیر آن بر تحولات عصر تنظیمات 247 270 104751 10.22059/jhic.2025.395274.654581 FA مهدی عبادی دانشیار گروه تاریخ و تمدن ملل اسلامی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران Journal Article 2025 05 19 Rereading the process of the collapse of the Ottoman state necessitates attention to the various developments of the late Ottoman period. Examining the policies of the Ottoman sultans of this era is of great importance. In a situation where the center of power had shifted from the Bab Humayoun (Imperial Gate/ Palace) to the Bab Ali (Sublime Porte/ Government) since the beginning of the Tanzimat period, the sultans of this era harbored the idea of restoring the absolute power of the Ottomans despite adapting to the new circumstances. Sultan Abdülaziz (r. 1277-1293 AH/1861-1876 CE), after ascending to the throne, actively sought to revive the authority of the Bab Humayoun. Therefore, this article seeks to investigate: "What impact did the dual mindset and approaches of this Ottoman Sultan have on the developments of the Tanzimat era?" A review of Abdülaziz's actions and measures during his reign, relying on the method of historical character analysis, shows that to achieve the revival of Sultanic authority, Abdülaziz tried to portray himself as the main proponent of the Tanzimat and reforms. While pretending to be committed to reformist modernization, he focused his efforts on weakening the Bab Ali. Abdülaziz attempted to lead the modernization within the state and society by preventing the rise of the successors of Ali Pasha to the position of Grand Vizier and sidelining figures like Midḥat Pasha. This was an endeavor in which he did not achieve much success. Consequently, instead of reforming affairs, not only did the Ottoman state's internal and external problems not decrease, but the exacerbation of the annual budget deficit revealed public dissatisfaction with him. Accordingly, in addition to reformist and modernizing groups, the traditional segments of Ottoman society also opposed the policies of this Ottoman Sultan. As a result of the continuation of the precarious situation and the political deadlock that arose, Abdülaziz was deposed from the throne by the efforts of Ottoman political figures because he was unwilling to relinquish his absolute authority. Therefore, according to the findings of this research, the duality governing Abdülaziz's policy-making and his vacillation between absolute authoritarianism and reformist modernization led to the further weakening of the Ottoman state during this time. بازخوانی روند برافتادن دولت آل‌عثمان مستلزم توجه ‌به تحولات مختلف اواخر دورۀ عثمانی است و بررسی کم‌وکیف سیاست‌ورزی سلاطین ‌عثمانی این دوره اهمیت به‌سزایی دارد. در شرایطی که از آغاز دورۀ تنظیمات، محوریت قدرت از باب‌همایون به باب‌عالی منتقل شده بود، سلاطین این دوره به‌رغم همراهی با شرایط جدید، اندیشۀ بازگردانی قدرت مطلقۀ عثمانیان را در سر می‌پروراندند. سلطان‌ عبدالعزیز (حک.1277-1293ه‍/ 1861-1876م) بعد از دست یافتن به سلطنت به‌صورت فعالانه درصدد برآمد اقتدار باب‌همایون را احیاء کند. از این‌رو، این مقاله می‌ کوشد بررسی نماید که «ذهنیت و رویکردهای دوگانۀ این سلطان عثمانی چه تأثیری بر تحولات عصر تنظیمات داشت؟» بازخوانی کنش‌ها و اقدامات عبدالعزیز در دورۀ سلطنت وی بر اتکا بر روش شخصیت‌شناسی تاریخی نشان می‌دهد که عبدالعزیز برای تحقق احیای اقتدار سلطنت، کوشید خودش را داعیه‌دار اصلی تنظیمات و اصلاحات نشان دهد. او در عین‌ وانمود به تعهد به نوسازی اصلاح‌طلبانه، تلاش خود را برای تضعیف باب‌عالی متمرکز کرد. عبدالعزیز با ممانعت از قدرت‌یافتن اخلاف عالی‌پاشا در مقام صدرات و کنار زدن شخصیتی مانند مدحت‌پاشا، سعی نمود نوگرایی در دولت و جامعه را رهبری کند؛ امری که در آن توفیق چندانی به دست نیاورد. از این‌رو، به جایِ اصلاح امور، نه‌تنها مشکلات داخلی و خارجی دولت ‌عثمانی کاهش نیافت، بلکه تشدید کسری بودجۀ سالیانه نارضایتی عمومی از وی را عیان کرد. بر این اساس، در کنار گروه‌های نوگرا و اصلاح‌طلب، اقشار سنتی جامعۀ ‌عثمانی نیز به مخالفت با سیاست‌های این سلطان ‌عثمانی پرداختند. در نتیجۀ استمرار اوضاع نابسامان و بن‌بست سیاسیِ پدید‌آمده، به‌دلیل اینکه عبدالعزیز حاضر به واگذاری اختیارات مطلقۀ خود نبود، با تدبیر شخصیت‌های سیاسی عثمانی او از سلطنت خلع شد. از این‌رو، بنا بر یافته‌های این پژوهش می‌توان گفت که دوگانگی حاکم بر سیاست‌ورزی عبدالعزیز و تذبذب وی بین اقتدارگرایی مطلقه و اصلاح‌طلبی نوگرایانه منجر به تضعیف بیشتر دولت ‌عثمانی در این زمان شد. https://jhic.ut.ac.ir/article_104751_3b1fed21404a3452128fdf8a083e8101.pdf