موسسه انتشارات دانشگاه تهران پژوهشنامه تاریخ تمدن اسلامی 2228-7906 58 2 2026 03 11 A Narratological Tracing of the Traditional Theater in Turkish Modern Drama (from its inception to 1940):The Case Study of The Wedding of the Poet, The Lord of Istanbul, and A Guest Came… ردیابی روایت‌شناختی نمایش سنتی در تئاتر ترکیه از آغاز تا 1940،مطالعۀ موردی نمایشنامه‌های ازدواج شاعر، افندی استانبول و یک مهمان آمد... 143 171 106342 10.22059/jhic.2026.396249.654582 FA ساغر منشی دانش ‏آموختۀ دکتری پژوهش هنر، دانشکدگان هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، تهران، ایران. بهروز محمودی بختیاری دانشکده هنرهای نمایشی و موسیقی، پردیس هنرهای زیبا، دانشگاه تهران Journal Article 2025 05 28 Traditional Turkish drama or <em>Temaşa</em> (aka Spectacle) was integral to the social life of the Ottoman people. These plays were performed by stock characters in the open air, without a written text, and were mainly structured around a primary plot, with abstract, minimal set decoration. However, the newly introduced Western drama in the 19th century was equal to the performance of Aristotelian texts on the stage of a theatre hall. This dramatic transformation depicts a journey from performing conventions to the theatrical rules and from the realm of diegesis to mimesis. This study aims to trace traditional theatre in Turkish modern drama during three historical eras, including Tanzimat, Constitutional, and the Republic, from its inception to the end of its first period in 1940. Through narratological analysis of the case studies of <em>The Wedding of the Poet</em> (aka <em>Şair Evlenmesi</em>) by İbrahim Şinasi (1859), <em>The Lord of Istanbul</em> (<em>İstanbul Efendi</em>) by Musahipzade Celal (1913), and <em>A Guest Came…</em> (aka <em>Bir Misafir Geldi…</em>) by Celaleddin Ezine (1939), it can be said that although Turkish modern theatre initially had a familiar relationship with the traditional theatre, dramatic literature gradually distanced itself from diegetic narrative discourse and ultimately formed a mimetic structure نمایش سنتی ترکیه، به معنای سرگرمی‌های دراماتیکی که از دیرباز در زیست اجتماعی مردم عثمانی به عنوان «تماشا» در فضای باز و بدون متن اجرا می‌شدند، بر تیپ‌سازی و طرحی اولیه مبتنی بود و با کاربست کمینۀ دکور و ملزومات صحنه در قالب مصادیقی انتزاعی شکل می‌گرفت. حال آنکه آنچه در قرن نوزدهم، هم‌نوا با سایر گرایش‌های غرب‌گرایانه و تجددطلبانه در قالب تئاتر غربی در این کشور ریشه می‌دواند، به معنای اجرای متن‌های ارسطویی در فضای بستۀ سالن‌ها بود. این تحول که نمایش سنتی ترک را به موازات دوران تنظیمات، مشروطیت و در‌نهایت، جمهوریت تئاتر می‌رساند، از یک‌سو، در قالب گذر از قراردادهای نمایشی به قواعد تئاتری و از سوی دیگر، در معنای گذر گفتمان روایی از قلمرو «دایجسیس» به «میمسیس» جلوه می‌یافت. پژوهش حاضر ضمن تجزیه‌وتحلیل موردی نمایشنامه‌های <em>ازدواج شاعر</em> از ابراهیم شناسی (1859)، <em>افندی استانبول</em> از مصاحب‌زاده جلال (1913) و <em>یک مهمان آمد...</em> از جلال‌الدین ازینه (1939)، دگرگونی درام ترکی را از منظری روایت‌شناختی در بستر تاریخ بررسی کرده است. بر این اساس، به‌طور کلی می‌توان گفت اگرچه تئاتر ترکیه در آغاز نسبتی آشنا با نمایش سنتی حفظ کرده، ادبیات نمایشی به‌مرور از گفتمان روایی «دایجتیک» فاصله گرفته و در‌نهایت با مختصاتی «میمتیک» قوام یافته است. https://jhic.ut.ac.ir/article_106342_3b2d984fdf9ea7962e7d70cec01d5a8d.pdf