موسسه انتشارات دانشگاه تهران پژوهشنامه تاریخ تمدن اسلامی 2228-7906 54 1 2021 08 23 The Mihna (Ordeal) Of AshʿArites: A Defense By Al-Qushayrī and Al-Bayhaqī محنه اشعریان و بررسی دفاعیه‌های قشیری و بیهقی در رویارویی با آن 117 135 84168 10.22059/jhic.2021.310798.654184 FA محسن رحیمی دشت آبادی دانشجوی دکترای تاریخ اسلام دانشگاه لرستان سید علاء الدین شاهرخی دانشیار گروه تاریخ دانشگاه لرستان محسن رحمتی استاد گروه تاریخ دانشگاه لرستان داریوش نظری استادیار گروه تاریخ دانشگاه لرستان 0009-0001-8111-1866 Journal Article 2020 11 22 The <em>Mihna</em> (ordeal) of Ashʿarites was a historical event in the city of Nishapur during the Seljuk era by the year 1053 AD. As a result, all the Ash'ari religious authorities were banned from preaching and teaching, and they were kept under strict surveillance. At the first step, Al-Ash'ari elites were adopting political actions to deal with the accusations; then they wrote defense statements by scholars like Abū Bakr Al-Bayhaqī and Abū al-Qāsim al-Qushayrī. This article studies the reasons and circumstances of this event and analyses the structure of the defense statements. The result shows that in this situation, Ashʿarites managed to establish the Ashʿari theology as the principal theological school of Sunnism, introducing the <em>Mihna</em> responsible as Sunnism enemies to redeem from political pressures and prosecution. یکی از مهمترین رویدادهای عقیدتی جهان اسلام در اوایل دوره سلجوقیان، ماجرای محنه اشعری است که در سال445ق در نیشابور اتفاق افتاد و در پی آن علمای اشعری از وعظ و تدریس منع شدند و تحت تعقیب قرار گرفتند. نخبگان اشعری برای مقابله با این اتهامات نخست به اقدامات سیاسی - نظامی روی آوردند، اما به موازات آن به دفاع قلمی پرداختند و علمایی چون ابوالقاسم قشیری و ابوبکر بیهقی رساله‌هایی تألیف کردند. در این پژوهش، با روش توصیفی- تحلیلی ضمن بررسی علل حادثه محنه و مقتضیات زمانی و مکانی آن، دفاعیه‌های مذکور و ساختار حاکم بر آنها تحلیل و تبیین شده است. بنابر یافته‌‌های این پژوهش، رجال اشعری در دفاعیه‌های خود می کوشیدند با بهره‌برداری از محنه در جهت تثبیت اندیشه اشعری به عنوان اندیشه اصولی اهل‌سنت و معیار راست‌کیشی گام بردارند و ضمن تشریح آراء اشعری‌ با تعمیم این عقیده به تمام اهل‌سنت، حمایت جامعه و علمای سنی را کسب و از سویی، با معرفی عاملان محنه به عنوان دشمنان اهل‌سنت، از فشارها و تعقیبات سیاسی جلوگیری کنند. https://jhic.ut.ac.ir/article_84168_bfb5405d2087569ec374ad5f6e4a8167.pdf