موسسه انتشارات دانشگاه تهران پژوهشنامه تاریخ تمدن اسلامی 2228-7906 56 2 2024 01 21 Regulatory Law-Codifying in the Naseri Era «قانون‌نویسیِ تنظیماتی» در عصرِ ناصری 29 50 96116 10.22059/jhic.2024.371671.654464 FA محمدتقی بوستان‌افروز دانشجوی دکترای علوم سیاسی گرایش اندیشه‌های سیاسی، دانشکده حقوق، الهیات و علوم سیاسی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران. حامد عامری گلستانی گروه علوم سیاسی، واحد اهواز، دانشگاه آزاد اسلامی، اهواز، ایران مجید توسلی گروه علوم سیاسی، دانشکده حقوق الهیات و علوم سیاسی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران Journal Article 2024 01 26 The modern history of Iran's Qajar era holds a lesser-known aspect in the realm of law codification prior to the establishment of the National Assembly. This research delves into the efforts made in the field of law-codifying during this period, particularly focusing on the configuration approach termed as Regulatory law-codifying. The research aims to comprehensively understand this issue by examining two distinct types: "large" and "small" regulatory law codifying. Macro Regulatory law-codifying pertains to writings distinct from political treatises, focusing on governmental structure. Two notable examples discussed in this research are the second part of Malkam's "Daftar-e-Tanzimat" and Sepehsalar's "Ketabcheye TnazimatE Hasaneye Dowlate Elliyeh va Mamaleke Mahrouseye Iran". The second type, Small Regulatory law-codifying, encompasses laws tailored for smaller subjects or institutions, defined under macro laws. The research scrutinizes laws such as "Layeheye Dar al-Tanzil", "Entezam-e Lashkar va Majles-e Tanzimat", "Ketabcheye Ghannoun-e Dokhaniat", "Klid-e Esteta’at", "Ketebcheye Dastorolamal-e Divankhaneye Adliyeye A’zam", "Takalif-e Moshtarak-e Majales-e Vezarat-e Adliyeye A’zam", and "Resaleh Dar Taghsimat-e Edariye Vezarat-e Omour-e Kharejeh". The research identifies that regulatory laws were primarily based on macro laws, and the formulation of "Small" laws aimed to instill order and drive transformation in the government structure. یکی از نواحی کمترشناخته‌شده در تاریخ تجددِ ایران، کوشش‌هایی است که دربارة «قانون‌نویسی» در عصرِ قاجار تا پیش از تشکیل مجلس شورای ملی انجام شد. بخش مهمی از این تلاش‌ها، مبتنی بر رویکرد تنظیمات بود که در این پژوهش با عنوان «قانون‌نویسیِ تنظیماتی» به آن توجه شده است. این پژوهش، با هدف شناخت این موضوع آن را در دو گونة «کلان» و «خُرد» بررسی کرده است. منظور از «قانون‌نویسیِ تنظیماتیِ کلان»، نوشته‌هایی است که از رسالات سیاسی متمایز و اساساً قانون هستند، اما رویکردِ آن‌ها به ساختارِ حکومت معطوف است. در این پژوهش، دو نمونة مهمِ آن بحث و بررسی شده است؛ یکی بخش دوم «دفتر تنظیمات» ملکم و دیگری «کتابچۀ تنظیماتِ حسنۀ دولتِ علّیّه و ممالکِ محروسۀ ایرانِ» سپهسالار و گونة دوم، «قانون‌نویسیِ تنظیماتیِ خُرد» است. این قوانین، برایِ موضوعات یا نهادهایِ کوچک‌تر نوشته شد و آن‌ها را باید ذیلِ قوانینِ کلان تعریف نمود. این قوانین بررسی شدند: «لایحه تشکیل دارالتنزیل»، «انتظام لشکر و مجلس تنظیمات»، «کتابچه قانون دخانیات»، «کلید استطاعت»، «کتابچه دستورالعمل دیوان‌خانه عدلیة اعظم»، «تکالیف مشترکة مجالس وزارت عدلیة اعظم» و «رساله در تقسیمات اداری وزارت خارجه». مهم‌ترین یافتة پژوهش این است که اساسِ قوانینِ تنظیماتی، قوانینِ کلان بودند و قوانین «خُرد» برمبنایِ رویکردِ آن‌‎ها برای ایجادِ نظم و تحول در ساختارِ حکومت، بر مبنایِ قانون نوشته شدند. https://jhic.ut.ac.ir/article_96116_45207e878e15a23306f4e207e093d253.pdf