موسسه انتشارات دانشگاه تهران پژوهشنامه تاریخ تمدن اسلامی 2228-7906 54 1 2021 08 23 A Sociological Analysis of the Robes of Honor Bestowment during the Fatimid Era تحلیل جامعه‌شناختی آداب خِلعت و جامه‌بخشی در دوره خلافت فاطمی 1 24 84163 10.22059/jhic.2021.309460.654176 FA امیرنیما الهی دانشجوی دکتری رشته پژوهش هنر دانشگاه هنر تهران صمد سامانیان دانشیار دانشکده هنرهای کاربردی دانشگاه هنر تهران Journal Article 2020 11 20 The Fatimid era (909–1171 AD) was the flourishing period of the granting robe of honors tradition from 10th to 12th Century AD. The Egyptian textile industry allowed the Fatimids to grant the robes of honor for consolidating their political power by showing their glorious court. This study is a Sociological analysis of the relationship between social classes and the robes of honor. The study is based on a descriptive-analytical approach in the framework for theorizing and analyzing the data. The Fatimids had an ideology on the robes of honor that helped them strengthen their relationship with the various social classes. The Fatimid granted them on various occasions: the appointment of officials, ceremonies, and awards, which had different characteristics depending on the social class. A robe of honor was a sign of social status; hence, it could reflect the social situation in the Fatimid era. دوران خلافت شیعی فاطمی (297 – 567ق) در شمال آفریقا، شام و حجاز با گسترش و شکوفایی آداب خلعت بخشی در سدههای سوم تا پنجم در سرزمینهای اسلامی همزمان بود. جایگاه مهم صنعت نساجی در اقتصاد مصر، زمینه این شکوفایی را فراهم آورد و عنصری برای تحکیم قدرت سیاسی و نمایش شوکت دربار بود. مسئله اصلی این پژوهش چگونگی ارتباط آداب خلعت با طبقات گوناگون جامعه در دوره خلافت فاطمی است. روش پژوهش توصیفی - تحلیلی و بر پایه تحقیقات نظری برای نگارش پژوهش و مطالعه اسنادی برای گردآوری دادهها استفاده شدهاست. نتایج این پژوهش نشان میدهد که فاطمیان برای تقویت رابطه خود با طبقات گوناگون جامعه از خلعت بهره میبردند که ریشه در باورهای آنها داشت. خلعت و جامههای فاطمی برای انتصابات، به عنوان عیدی در اعیاد، جشنها و مراسم آیینی و تشویق اقشار گوناگون اهدا میشد و بسته به تفاوت طبقاتی، حاوی ویژگیهای گوناگون بود و نشانهای از منزلت اجتماعی طبقات و گروههای مردم در دورۀ فاطمی محسوب می شد و تحولات اجتماعی آن دوره را بازتاب می‌داد.

https://jhic.ut.ac.ir/article_84163_d562347f4c5920e2020bfe7e23e764f6.pdf

موسسه انتشارات دانشگاه تهران پژوهشنامه تاریخ تمدن اسلامی 2228-7906 54 1 2021 08 23 The Political Role of People in Imam Husayn’s (Peace Be Upon Him) Sermon in Karbala: The Semantic Relations between Concepts and Categories معنا‌کاوی نقش سیاسی مردم در خطابه‌های امام حسین(ع) در کربلا از منظر روابط معنایی میان مفاهیم و مقوله‌ها 25 49 84164 10.22059/jhic.2021.314801.654203 FA هدیه تقوی استادیار گروه تاریخ دانشگاه الزهراء 0000-0001-9242-4529 Journal Article 2020 12 04 Imam Husayn's (Peace be upon him) sermon in Karbala has a pivoting role in the mentality of Shiites. From a semantic point of view, this speech could reflect his political thought; and, in this case, the political role of the people as an essential component of the intellectual foundations of Islam. The present article aims to study the political role of people represented in his terms as consistency in decision making, recognition of the truth, critique of the power. We can understand the people stands in the center of Imam Husayn's political thought. شناخت تفکر و اندیشۀ امام حسین (ع) در واقعۀ کربلا به سبب تأثیر بر ذهنیت شیعیان اهمیت دارد. این مهم از منظر معناکاوی خطابه‌ها که بازتاب اندیشۀ سیاسی ایشان است، امکان‌پذیر است. خطابه‌ها امکان آگاهی دقیق‌تر نسبت به تفکر ایشان را در ارتباط با نقش سیاسی مردم ــ که یکی از مؤلفه های مهم در مبانی فکری اسلام و روشنگر جایگاه آنان در عرصۀ قدرت و سیاست است ــ فراهم می‌کند. در مقاله پیش رو کوشش شده است با استفاده از روش معناشناسی که امکان بررسی مفاهیم و مقوله‌ها از منظر روابط معنایی را فراهم می‌آورد، نقش سیاسی مردم در اندیشۀ امام حسین(ع) بر اساس خطابه‌های ایشان بررسی و تحلیل شود . بر اساس یافتۀ پژوهش، بر نقش سیاسی مردم به عنوان مقوله‌ای محوری در تمامی خطابه‌های امام حسین(ع) در کربلا تأکید و در ارتباط با آن، این عناصر مطرح شده است: «ثبات در تصمیم‌گیری»، «شناخت حق»، «نقد حاکمیت»، «پرهیز از انفعال اجتماعی» و «پرهیز از شتاب زدگی». ارتباط معنایی میان این عناصر و مقوله محوری، نقش سیاسی مردم را در اندیشه و کلام امام حسین(ع) آشکار کرده است و در آن مردم به عنوان نقطه کانونی و مرکزی در امور سیاسی معرفی شده‌اند.

https://jhic.ut.ac.ir/article_84164_0ec61ae79c2bef823fd68b5db91b26dd.pdf

موسسه انتشارات دانشگاه تهران پژوهشنامه تاریخ تمدن اسلامی 2228-7906 54 1 2021 08 23 The History of the Rifā’iyya Order in the Works of Ibn Sarrāj al-Dimashqi تاریخ طریقت رفاعیه در آثار ابن سرّاج دمشقی 51 73 84162 10.22059/jhic.2020.293829.654091 FA احمد خامه یار دانشجوی دکتری تاریخ و تمدن ملل اسلامی، دانشکده الهیات و معارف اسلامی دانشگاه تهران احمد بادکوبه هزاوه دانشیار گروه تاریخ و تمدن ملل اسلامی، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه تهران سیّد جمال موسوی دانشیار گروه تاریخ و تمدن ملل اسلامی، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه تهران Journal Article 2019 12 10 In the Mamluk period, Ibn Sarrāj (d. 747 AH) was a judge, Sufi, and scholar from Damascus and was a follower of the Rifā’iyya order. Among his works, the book titled Tashwīq al-Arwāḥ wa al-Qulūb, particularly its third part Tuffāh al-Arwāḥ wa Miftāḥ al-Irbāḥ, is devoted to the virtues of Sufis. This study investigates the content and the importance of Ibn Sarrāj’s works in studying the history of the Rifā’iyya order. The results of this study reveal that although Ibn Sarrāj’s works are mostly focused on hagiography, they also include essential information about Rifā’iyya's condition in the earliest years of spreading, written by of a Rifā’iyya's Sufi. They provide us with specific information about Aḥmad al-Rifā’i’s ancestors in his origin (al-Batāʾiḥ region), the interactions between Rifā’iyya and Ilkhanids, and theurgies of Rifā’iyya's Sufis. ابن سَرّاج (د747ق)، قاضی، صوفی و ادیب دمشقی دورۀ مملوکی، در تصوّف پیرو طریقت رفاعیه بود. از میان تألیفات وی، کتاب تشویق الارواح و القلوب و به طور خاص بخش سوم آن با عنوان تُفّاح الارواح و مفتاح الاِرباح در موضوع منقبت‌نگاری صوفیان اکنون در دست است. در این پژوهش، اهمّیت آثار ابن سرّاج و آگاهی‌هایی که از طریقت رفاعیه به دست می‌دهد، بررسی شده است. نتایج این پژوهش حاکی است که گرچه رویکرد منقبت‌نگاری و کرامت‌سازی به طرز چشمگیری بر آثار ابن سرّاج غلبه دارد، از آنجا که از نخستین متون به قلم یک صوفی رفاعی است، از آن می توان آگاهی‌های مهمی در شناخت وضعیت طریقت رفاعیه در دوره‌های شکل‌گیری و انتشار آن، به دست آورد؛ به ویژه در محورهایی همچون شناخت اسلاف احمد رفاعی در منطقۀ بطائح، مشایخ طریقت رفاعیه در خاندان احمد رفاعی، تعامل صوفیان رفاعی با ایلخانان و کرامات منسوب به رفاعیان.

https://jhic.ut.ac.ir/article_84162_c995eab82c934a7c4eaf2556d71ffcd3.pdf

موسسه انتشارات دانشگاه تهران پژوهشنامه تاریخ تمدن اسلامی 2228-7906 54 1 2021 08 23 An Introduction to the Subject Classification of Persian Illustrated Manuscript درآمدی بر تقسیم بندی موضوعی نسخه های‌خطیِ‌ تصویرسازی شده در تمدن ایرانی 75 97 84165 10.22059/jhic.2021.326226.654262 FA سعید خودداری نایینی گروه مطالعات موزه،دانشگاه هنر ،تهران Journal Article 2021 06 28 A survey on the history of Iranian painting should include the information about remaining illustrated manuscripts, which provides sufficient evidence to clarify how the history of painting evolved. This paper is based on the codicological information about the manuscripts preserved in Iran; it aims to determine the thematic frequency of the works decorated with paintings; it also tries to answer which kind of texts (prose or poetic) were the most appealing to painters and illustrators. Therefore, relying on a quantitative methodology, it was found that literature illustrated manuscripts are in the first place and are far from other subjects, and the following subjects are: artistic albums, history, travelogue, and geography. These works are decorated with various decorations such as paintings, drawings, maps, designs, and other patterns. This research could be a basis for organizing the subjects of the images in illustrated manuscripts. پژوهش درتاریخ نقاشی ایرانی، به اطلاعات دربارۀ نسخههای خطی مصور نیاز دارد تا از این طریق و با فراهم آوردن شواهد کافی، تحولات تاریخ این هنر روشنتر شود. از این رو، نگارنده با مراجعه به اطلاعات مربوط به نسخه های خطی موجود در کتابخانههای ایران (به طور خاص در فهرستگان نسخه های خطی ایران)، کوشید تا فراوانی موضوعی آثار مزّین به نقاشی را بیابد و از طرفی به این پرسش پاسخ دهد که موضوع کدام متون (منثور یا منظوم) بیش از همه برای افزودن انواع تصاویر و طراحی ها انتخاب شده است. از این رو با احصای نسخههای تصویردار و بر اساس آمار حاصله و با رویکرد کمّی ، مشخص شد از نظر فراوانی نسخه های مصور، موضوع ادبیات با فاصلۀ بسیار از سایر موضوعات قرار دارد و رده های بعد، از آن مرقعات هنری (نقاشی)، تاریخ، سفرنامه و جغرافیایی است. این آثار با انواع تصاویر، از جمله نقاشی، نقشه، رسم و طرح ودیگر آرایه های تصویری تزیینشده اند. این پژوهش مبنایی برای تدوین موضوع تصاویر هر نسخۀ مصور خواهد بود .

https://jhic.ut.ac.ir/article_84165_ba908564bb85fcfa8bfbcdc67d561cf0.pdf

موسسه انتشارات دانشگاه تهران پژوهشنامه تاریخ تمدن اسلامی 2228-7906 54 1 2021 08 23 The Social History of Shoes and Shoe-making in the Traditional Islamicate World تاریخ اجتماعی کفش و حرفه کفاشی در جهان سنتی اسلام 99 115 84167 10.22059/jhic.2019.283226.654017 FA نگار ذیلابی استادیار گروه تاریخ و تمدن ملل اسلامی دانشگاه شهید بهشتی Journal Article 2019 06 10 Wearing footwear to protect the feet from injuries and facilitate moving around has been a common practice for a long time in Persia, Mesopotamia, and the surrounding civilizations, not least in the urban centers. The profession of shoe-making is, therefore, deemed an important and profitable one. The study presents various types of footwear and how the domain worked in the structure of the traditional Islamicate world by examining a wide range of historical, literary, and social sources. To this end, Clifford Geertz’s approach, Thick Description, is used. The modus operandi of the profession is explored via unraveling the material elements in shoes and shoe-making. The elements include a diversity of the jargon used in the profession, the tools, the workplace, professional ethics, the monitoring of the craftsmen and their major and minor incomes, and the vocational and social position they enjoyed. Contrary to the current belief, this craft was not lucrative despite the diversity and high demand for the products. Accordingly, the craftsmen mostly belonged to the lower strata of Muslim societies. پوشیدن کفش (=پای‌افزار) برای محافظت پا و سهولت در حرکت، از ایام کهن در ایران و بین‌النهرین و تمدن‌های پیرامون، عمدتا در میان جوامع شهرنشین رایج بوده و حرفه کفاشی هم جزو یکی از مشاغل اصلی و پررونق شمرده می شده است. در این مقاله با بررسی طیف وسیعی از منابع تاریخی، ادبی و اجتماعی، انواع کفش‌ها و نیز الگوی شغل کفاشی در ساختار و بافتار جهان سنتی اسلامی با رهیافت توصیف غلیظ (توصیف پرجزئیات)[1]، بازجسته و استخراج شده است. استخراج الگوی عمومی شغل کفاشی با پژوهش ابعاد پدیداری کفش و کفاشی از جمله تنوع واژگان، ابزارها و ادوات کار، فضای حرفه‌ای (کارگاه کفاشی)، اخلاق حرفه‌ای، نظارت و احتساب کفاشان و درآمدهای اصلی و فرعی و پایگاه شغلی و جایگاه اجتماعی آنها صورت گرفته است. بر خلاف تصور، کفاشان با وجود تنوع در تولیدات و نیاز همة گروه‌های جامعه به محصولاتشان، جزو اصناف پردرآمد نبوده‌اند و اعضای این صنف را در جهان اسلام اغلب گروه‌های فرودست‌تر اجتماعی تشکیل می‌داده‌اند. [1]. Thick description

https://jhic.ut.ac.ir/article_84167_f2abe08a584f3df05b02282243b6cb5e.pdf

موسسه انتشارات دانشگاه تهران پژوهشنامه تاریخ تمدن اسلامی 2228-7906 54 1 2021 08 23 The Mihna (Ordeal) Of AshʿArites: A Defense By Al-Qushayrī and Al-Bayhaqī محنه اشعریان و بررسی دفاعیه‌های قشیری و بیهقی در رویارویی با آن 117 135 84168 10.22059/jhic.2021.310798.654184 FA محسن رحیمی دشت آبادی دانشجوی دکترای تاریخ اسلام دانشگاه لرستان سید علاء الدین شاهرخی دانشیار گروه تاریخ دانشگاه لرستان محسن رحمتی استاد گروه تاریخ دانشگاه لرستان داریوش نظری استادیار گروه تاریخ دانشگاه لرستان 0009-0001-8111-1866 Journal Article 2020 11 22 The Mihna (ordeal) of Ashʿarites was a historical event in the city of Nishapur during the Seljuk era by the year 1053 AD. As a result, all the Ash'ari religious authorities were banned from preaching and teaching, and they were kept under strict surveillance. At the first step, Al-Ash'ari elites were adopting political actions to deal with the accusations; then they wrote defense statements by scholars like Abū Bakr Al-Bayhaqī and Abū al-Qāsim al-Qushayrī. This article studies the reasons and circumstances of this event and analyses the structure of the defense statements. The result shows that in this situation, Ashʿarites managed to establish the Ashʿari theology as the principal theological school of Sunnism, introducing the Mihna responsible as Sunnism enemies to redeem from political pressures and prosecution. یکی از مهمترین رویدادهای عقیدتی جهان اسلام در اوایل دوره سلجوقیان، ماجرای محنه اشعری است که در سال445ق در نیشابور اتفاق افتاد و در پی آن علمای اشعری از وعظ و تدریس منع شدند و تحت تعقیب قرار گرفتند. نخبگان اشعری برای مقابله با این اتهامات نخست به اقدامات سیاسی - نظامی روی آوردند، اما به موازات آن به دفاع قلمی پرداختند و علمایی چون ابوالقاسم قشیری و ابوبکر بیهقی رساله‌هایی تألیف کردند. در این پژوهش، با روش توصیفی- تحلیلی ضمن بررسی علل حادثه محنه و مقتضیات زمانی و مکانی آن، دفاعیه‌های مذکور و ساختار حاکم بر آنها تحلیل و تبیین شده است. بنابر یافته‌‌های این پژوهش، رجال اشعری در دفاعیه‌های خود می کوشیدند با بهره‌برداری از محنه در جهت تثبیت اندیشه اشعری به عنوان اندیشه اصولی اهل‌سنت و معیار راست‌کیشی گام بردارند و ضمن تشریح آراء اشعری‌ با تعمیم این عقیده به تمام اهل‌سنت، حمایت جامعه و علمای سنی را کسب و از سویی، با معرفی عاملان محنه به عنوان دشمنان اهل‌سنت، از فشارها و تعقیبات سیاسی جلوگیری کنند.

https://jhic.ut.ac.ir/article_84168_bfb5405d2087569ec374ad5f6e4a8167.pdf

موسسه انتشارات دانشگاه تهران پژوهشنامه تاریخ تمدن اسلامی 2228-7906 54 1 2021 08 23 The Treatises on Hisbah (ḥisba) In Islamic Civilization until the Fifteenth Century AD: Motivations and Components حسبه نویسی در تمدن اسلامی تا سدۀ نهم ق؛ علل و مؤلفه‌ها 137 153 84170 10.22059/jhic.2021.319059.654216 FA محمد رضائی استادیار گروه تاریخ و تمدن ملل اسلامی دانشگاه شهید مدنی آذربایجان Journal Article 2021 02 14 After the nine century AD, following the flourishing of Islamic civilization and the need to establish law and order in the society, Hisbah was introduced and developed in Islamic society until the fifteenth century AD. The primary motivation in composing the treatises on this subject was preventing the society perversion by the idea of "enjoin good and forbid wrong" influenced by jurisprudential approach and local issues. In this paper, applying the descriptive-analytical method on textual, historical sources, we try to analyze the motivations and components of the Hisbah treatises in Islamic civilization. The prosperity of urbanization and the complexity of social relations motivated the religious government to transfer the experience in the jurisprudential approach on local issues via the Hisbah treatises. از سدۀ سوم ق، به موازات شکل گیری سازمان ها و نظم اجتماعی، حسبه نویسی نیز در حال تکوین بود و تا سدۀ نهم ق با فراز و نشیب‌هایی تداوم یافت. عوامل متعددی همچون نگرانی از انحرافات، امربه‌معروف و انتقال تجربه در نگارش این گونه منابع نقش داشته و از مؤلفه‌های مذهبی در قالب رویکردهای فقهی و مسائل محلی متأثر شده است. در پژوهش حاضر کوشش شده است تا با روش توصیفی ـ تحلیلی و منابع کتابخانه‌ای، علل نگارش، مؤلفه‌های تأثیرگذار و ویژگی‌های حسبه نویسی تا سدۀ نهم ق بررسی و به این پرسش ها پاسخ داده شود: عوامل، زمینه‌ها و مؤلفه‌های مؤثر بر تکوین و تداوم حسبه نویسی در تمدن اسلامی چه بود؟ علل چندی مانند رونق شهرنشینی و پیچیدگی روابط اجتماعی، نگرانی های دینی و انتقال تجربه، زمینۀ نگارش چنین آثاری را پدید می آورد و رویکرد فقهی، مسائل محلی و جایگاه نویسندگان، موجب تفاوت‌هایی میان آثار موجود در این باب شده است.

https://jhic.ut.ac.ir/article_84170_5c4ab7c7307fc6628ca31af108177f8a.pdf

موسسه انتشارات دانشگاه تهران پژوهشنامه تاریخ تمدن اسلامی 2228-7906 54 1 2021 08 23 Epic as History: The Effectiveness of Epic Poetry in the Historical Insight of Ḥamdallāh Mustawf حماسه به مثابه تاریخ: کارآمدی شعر حماسی در بینش تاریخ شناسانه حمدالله مستوفی 155 181 84171 10.22059/jhic.2021.304257.654148 FA سید ابوالفضل رضوی دانشیار گروه تاریخ، دانشگاه خوارزمی تهران Journal Article 2020 06 11 The narration of history in epic poetry and the desire to write Shāhnāmah were features of post-Ilkhanids Iranian history and literature. These features provided frameworks to strengthen Iranian identity and reinforce the foundations of Iranshahri ideology in both sociological and governmental aspects. In the evolution of thought in Iran, we could consider poetry as the philosophical language of Iranian intellectuals, so epic poetry, in this case, the compilation of history in the style and format of Shāhnāmah, as in Mustawfī's Zafarnāmah, is a manifestation of intellectual and cultural transformation in the Ilkhanids era. Through poetry and epic poetry, Mustawfī presented the position and function of the "justice-oriented king" as a lasting concept. He presented it in a way that restores the glory of the past as well as the needs of the time. In Zafarnāmah, Mustawfī, by the philosophical language of poetry and the use of the desirable past, intended to provide an efficient model of the Persian Shāhnāmah concept in the Ilkhanid dynasty. He completed the process of previous historians in designing examples of epics, such as Ferdowsi's Shāhnāmah, and left a collection of poems in which history has been appropriately presented in the form of epics and poems. روایت تاریخ در قالب شعر حماسی و علاقه به شاهنامه سرایی و شاهنامه نویسی، ازجمله ویژگی های تاریخ و ادب در ایران دوران پس از حاکمیت ایلخانان بود که در آن شرایط خاصی برای تقویت هویت ایرانی و تحکیم بنیان های ایرانشهری در مناسبات جامعه و حکومت پدید آمد. اگر در سیر تحول فکر و اندیشه در ایران، شعر را زبان حِکمی فرهیختگان ایرانی بدانیم، شعر حماسی و تدوین تاریخ در سبک و قالب شاهنامه، یکی از نمودهای جدی تحول فکری و فرهنگی در عصر ایلخانان است و مصداق برجستۀ آن را در ظفرنامۀ مستوفی می توان یافت. مستوفی از طریق نظم و حماسه سرایی، جایگاه و کارکرد «شاه عدالت محور» را به‌سان مفهومی ماندگار به نحوی عرضه کرد که احیای شکوه گذشته و نیاز زمانه را توأمان داشته باشد. مستوفی در ظفرنامه، با زبان حِکمی شعر و بهره گیری از گذشته مطلوب، قصد داشت الگویی کارآمد از مفهوم شهنشاه ایرانی در حکومت ایلخانان به دست دهد. او روند مورخان پیشین را در طرح مصادیق حماسه، مانند شاهنامه فردوسی، تکمیل کرد و مجموعه ای منظوم بر جای نهاد که در آن به نحو مقتضی، تاریخ در قالب حماسه و به صورت منظومه به جلوه درآمده است.

https://jhic.ut.ac.ir/article_84171_5a5423713bf40a4078b6cec0ecec3de4.pdf

موسسه انتشارات دانشگاه تهران پژوهشنامه تاریخ تمدن اسلامی 2228-7906 54 1 2021 08 23 The Reform of Religious Educational Centers in Najaf during 1900-1963 AD (1318-1382 AH) سیر اصلاحات در مراکز آموزش دینی نجف در فاصله سال‌های 1382-1318ق/ 1963-1900م 183 209 84172 10.22059/jhic.2021.322753.654239 FA مصطفی عاید الغزالی دانشجوی دکتری تاریخ دانشگاه فردوسی مشهد مریم عزیزیان استادیار گروه تاریخ دانشگاه فردوسی مشهد لیلا نجفیان رضوی استادیار گروه تاریخ دانشگاه فردوسی مشهد Journal Article 2021 04 26 In the twentieth century, the reform of religious educational centers in Najaf was influenced by the Iraqi cultural, social and political atmosphere. This study investigates various aspects, of this reform and renovation, as a part of the Shiite culture, from 1900 to 1963 AD, the Ba'ath party establishment date. The study shows that the principal modifications in the religious schools of Najaf began in 1936 AD (1354 AH) and developed more or less until 1963 AD (1382 AH). The reform pioneer was Jamʿiyyat Muntadī al-Nashr, preparing a model for four other schools, particularly Jāmiʿat al-Najaf al-Dīniīyyat. The most critical renewal in all these educational centers was establishing a general curriculum and introducing education regulations, emphasizing quantitative progress. نوسازی آموزشی در برخی از مدارس دینی نجف در دورۀ معاصر، متأثر از اوضاع فرهنگی، اجتماعی و سیاسی عراق در سدۀ بیستم میلادی بود. مطالعه و مقایسۀ روند اصلاحات آموزشی در این مدارس از ابتدای این قرن تا 1963م/1382ق، از جنبه سیر زمانی و ابعاد نوسازی، یعنی مسألۀ پژوهش حاضر، با روش توصیفی به سامان رسید. با هدف افزایش شناخت تاریخچۀ نهاد آموزشی و در نتیجه تاریخ فرهنگی شیعه، پرسش اصلی این تحقیق برآن قرار گرفت که روند تغییرات آموزشی در مراکز آموزش دینی نجف از آغاز سدۀ بیستم تا استقرار حزب بعث ( 1963م/1382ق) چگونه بود و ابعاد و دامنه اصلاحات آموزشی در آنها چه تفاوتها و شباهتهایی داشت؟ اصلاحات مراکز دینی نجف از 1936م/1354ق آغاز شد و تا سال 1963م/1382ق، با وجود فراز و نشیب های گوناگون، از منظر سیر زمانی روندی رو به رشد داشت. نخست جمعیةمنتدیالنشر در این مسیر گام برداشت و همین موضوع سبب شد تا ابعاد کمی و کیفی اصلاحات مدارس این انجمن به الگوی چهار مدرسۀ دیگر تبدیل شود. بیشترین میزان الگوبرداری از آن مسؤولان جامعةالنجف الدینیة بود. در همۀ مراکز علمی، مهمترین نوسازی آموزشی در زمینۀ تدوین برنامه ای تحصیلی و ضوابط آموزشی منظم صورت گرفت و تأکید در آن، بیشتر متوجه تغییرات کمی بود.

https://jhic.ut.ac.ir/article_84172_d2151d8ee3721896f94d8973450a2d34.pdf

موسسه انتشارات دانشگاه تهران پژوهشنامه تاریخ تمدن اسلامی 2228-7906 54 1 2021 08 23 TThe Policy of the Umayyad Caliphs in dealing with the Levant dhimmīs (661–750 Ad): The Christian Society سیاست خلفای اموی در مواجهه با اهل ذمه شامات (132-41هـ.ق) 211 231 84173 10.22059/jhic.2021.321048.654228 FA حسین علی بیگی دکترای تاریخ اسلام؛ مدرس مدعو گروه تاریخ دانشگاه رازی کرمانشاه روح الله بهرامی دانشیار تاریخ اسلام دانشگاه رازی کرمانشاه Journal Article 2021 03 24 The Umayyad Caliphate adjusted its social policies in the Levant region according to the situation and necessities of the society. The economic and social influence of People of the Book (ahl al-kitāb) in a society with a wide range of racial and ethnic diversity was crucial. The Umayyad's policies toward the Christian society in the Levant can shed light on the pattern of relationships between the government and the People of the Book during this period. In this article, we try to study these policies by the descriptive-analytical method. The result shows that Umayyads established two types of policies on dhimmīs: tolerance and sanction. استقرار خلافت اموی در منطقه شام وضرورتهای اجتماعی آن قلمرو، سبب گردید تا سیاستهای اجتماعی خلفا با توجه به واقعیات جامعه معاصر آنان تنظیم شود. در شامات افزون بر تنوع نژادی و قومی موجود، جماعات اهل کتاب حضور داشتند و به سبب توانمندیهای اجتماعی و اقتصادی، عاملی تاثیرگذار در معادلات جامعه به شمار می رفتند. تعیین الگوی روابط بین حکومت و گروههای اهل کتاب و بررسی سیاست های خلفای اموی در ارتباط با اهل ذمه شامات مهم به نظر میرسد. حال این پرسش مطرح است که خلفای اموی در مواجهه با اهل ذمه شامات به ویژه مسیحیان چه سیاستی در پیش گرفتند؟ یافته های این پژوهش که با روش توصیفی و تحلیلی فراهم آمده است نشان می دهد که دو الگوی اساسی سیاست تسامح و مدارای مذهبی و اعمال محدویت ها خاص در مقاطعی بر مناسبات کلی حکومت امویان با اهل ذمه، یعنی مسیحیان حاکم بوده است.

https://jhic.ut.ac.ir/article_84173_8b3177326e11f9c7f4a809a982f88da9.pdf

موسسه انتشارات دانشگاه تهران پژوهشنامه تاریخ تمدن اسلامی 2228-7906 54 1 2021 08 23 The Zoroastrian Proofs for Conversion to Islam during the First Centuries of Islam راه‎های اثبات پذیرش اسلام از سوی زرتشتیان در سده‎های نخست ق 233 257 84174 10.22059/jhic.2021.315808.654206 FA نرگس کدخدایی دانشجوی دکتری تاریخ و تمدّن ملل اسلامی دانشگاه تهران محسن معصومی دانشیار گروه تاریخ و تمدّن ملل اسلامی دانشگاه تهران Journal Article 2020 12 24 The Zoroastrians converted to Islam about four centuries. They needed their conversion to be demonstrated and accepted. This article aims to study the acceptable proofs that historically were presented by Zoroastrian for conversion to Islam. The result shows that even not explicitly mentioned in historical sources; we have a list of actions for proving the conversion: performing some religious rituals and practices such as the shahada (the Muslim declaration of faith), salah (prayers), paying zakat and khums, circumcision, adopting an Arabic name, and even speaking in Arabic; also some modifications in their lifestyle such as a change in the foods, clothing, and occupation. گروش زرتشتیان به اسلام حدود چهار سده به طول انجامید. هرچند تشخیص پذیرش اسلام از سوی زرتشتیان در این دوره و بر اساس منابع تاریخی بسیار دشوار و گاه ناممکن است، انجام برخی از مناسک و اعمال دینی همچون ادای شهادتین، برپایی نماز، پرداخت زکات و خمس غنایمی که تازه مسلمانان در جنگ‎ها به دست می‌آوردند، انجام عمل شرعی ختنه، استفاده از نام‎های عربی، تکلم به زبان عربی و ایجاد تغییر در نوع خوراک، پوشاک و مشاغل، می‌تواند به عنوان نشانه‌های پذیرش اسلام از سوی زرتشتیان به شمار آید. در این پژوهش کوشش شده است تا علائم و نشانه‌هایی که از سوی مسلمانان، دلیل گروش به اسلام به شمار می‌رفت، بررسی شود.

https://jhic.ut.ac.ir/article_84174_608b7107ffb975aaff90db86769fd9a3.pdf

موسسه انتشارات دانشگاه تهران پژوهشنامه تاریخ تمدن اسلامی 2228-7906 54 1 2021 08 23 A Study on the Sassanid-Islamic City of Sīrvān Based on The Historical Texts and Archaeological Evidence بازشناسی شهر ساسانی ـ اسلامی سیروان بر پایۀ متون تاریخی و شواهد باستان‌شناسی 259 283 84175 10.22059/jhic.2021.310620.654183 FA فرشاد کرم زاده دانش آموخته دوره دکتری تاریخ علم دورۀ اسلامی، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی تهران یونس یوسف وند دانش آموخته دوره دکتری باستان‌شناسی دوره اسلامی، دانشگاه تربیت مدرس تهران Journal Article 2020 11 23 Sīrvān /Shīrvān is an important city in the Jibāl region, which according to historical texts on geography, dates back to the Sassanid period. In the first centuries of Islamic civilization, the city was very prosperous as the center of Māsabazān province, but its prosperity declined after the middle of the tenth century Ad. Despite the importance of the city of Sīrvān, no comprehensive research on its location, growth, and declination. This research aims to study the historical sources and archaeological evidence to study the history of this city. The research approach is historical, and the findings have been collected through textual and field studies. The results show that the location Sassanid-Islamic city of Sīrvān is the same as the archaeological field in the vicinity of the village of Sarābkalāan near the city of Sīrvān in Ilām province. The main reasons for Sīrvān's declination are the natural disasters (such as earthquakes), the political and commercial chute after the fall of the Hasanwayhids in the tenth century AD. براساس متون تاریخی و جغرافیایی، سابقۀ سیروان/ شیروان، یکی از شهرهای مهم منطقۀ جبال، به دورۀ حکومت ساسانی باز میگردد. این شهر در قرون نخستین اسلامی رونق بسیار داشت و متون تاریخی از آنجا بهعنوان کرسی ولایت ماسبذان و یکی از شهرهای مهم ایالت جبال نام بردهاند، اما پس از دوره ای حیات پررونق، از میانۀ سده چهارم ق از رونق آن کاسته شد. علیرغم اهمیت شهر سیروان، تاکنون پژوهشی برای شناخت موقعیت مکانی، عوامل رشد و گسترش این شهر و سپس افول آن صورت نگرفته است. در پژوهش پیشرو، با مطالعۀ متون تاریخی و شواهد باستانشناسی، ضمن بازشناسی شهر سیروان، عوامل تأثیرگذار در مکانگزینی، رشد و گسترش و همچنین انقراض آن بررسی خواهد شد. رویکرد تحقیق، تاریخی است و یافتهها با مطالعات اسنادی و مشاهدات میدانی جمعآوری شده است. بنابر نتایج، موقعیت مکانی شهر ساسانی ـ اسلامی سیروان با محوطۀ باستانی واقع در روستای کنونی سَرابکَلان شهرستان سیروان استان ایلام منطبق است. در کنار عوامل طبیعی (همچون زلزله) و کاهش اهمیت سیاسی منطقه، راههای ارتباطی نیز در پی انقراض حکومت آلحسنویه از سدۀ چهارم ق به بعد از رونق افتاد و در مجموع، این عوامل بیشترین نقش را در انقراض شهر سیروان داشت.

https://jhic.ut.ac.ir/article_84175_9a470cb01c19c4614e619dfd21af7c6f.pdf