موسسه انتشارات دانشگاه تهران پژوهشنامه تاریخ تمدن اسلامی 2228-7906 54 2 2022 02 20 The Interaction Between the Press and the Government During the First Parliament After the Persian Constitutional Revolution (1324-1324 A.H.) مطبوعات و نحوه تعامل آنان با ارکان حکومت مشروطه در دورۀ مجلس اول(1326-1324ق) 291 311 87238 10.22059/jhic.2021.327543.654266 FA فاطمه بلندی دانشجوی دکتری دانشگاه خوارزمی حسین محمدی استادیار گروه تاریخ دانشگاه خوارزمی مرتضی تهامی استادیار گروه تاریخ دانشگاه خوارزمی فؤاد پورآرین دانشیار گروه تاریخ دانشگاه خوارزمی Journal Article 2021 07 21 After the Persian Constitutional Revolution, the press continued and developed its role as the most effective means of mass communication. During this period, due to political freedom, the critical role of the press grew in all aspects, especially in political structure. The present study, based on a historical method and sources, addresses these issues: the interaction between the press and the government during the first parliament (1324-1324 A.H.), the approach of the press in reporting the news and events. According to the evidence, after the Persian Constitutional Revolution, the press freedom in a critical approach to the social and political circumstances, especially to the regime, increased progressively. This critical approach and the publication of informing articles, occasionally very intense, disrupted their interaction with the government so that eventually, Mohammad Ali Shah Qajar limited them by restrictions. پس از استقرار نظام مشروطیت، نقش و اهمیت مطبوعات به عنوان مهم‌ترین وسیلۀ ارتباط جمعی افزایش یافت. در پژوهش حاضر با روش تاریخی و رویکرد توصیفی- تحلیلی و با تکیه بر مطبوعات ایندوره، به این پرسشها پاسخ داده خواهد شد: وضعیت مطبوعات و تعامل آنان با ارکان حکومت مشروطه در دورۀ مجلساول (1326-1324ق) چگونه بود و مطبوعات چگونه و با چه رویکردی اخبار و رویدادها را منعکس می‌کردند؟ بر اساس یافتهها، پس از پیروزی جنبش مشروطه، آزادی مطبوعات در بیان اخبار و رویدادها و رویکرد انتقادی آنان نسبت به اوضاع اجتماعی و سیاسی و به ویژه نقد حاکمیت، رشد و نمود بیشتری یافت. رویکرد منتقدانۀ مطبوعات گاه با تندرویهایی همراه بود و افت وخیزهای فراوانی را در تعامل آنان با حکومت و به ویژه محمدعلی شاه پدید آورد و این موضوع، در نهایت موجب محدودیتهای فراوانی از سوی حکومت گردید.

https://jhic.ut.ac.ir/article_87238_662023cf83cdf0e06d88bd8f88389a18.pdf

موسسه انتشارات دانشگاه تهران پژوهشنامه تاریخ تمدن اسلامی 2228-7906 54 2 2022 02 20 The Music in al-ʿIqd al-Farīd by Ibn ʿAbd Rabbih (860–940 AD.): Permission, Male and Female Musicians, and Various Musical Instruments موسیقی درکتاب عقد الفرید ابن عبدربه: جواز موسیقی، نوازندگان زن و مرد و انواع سازها 313 332 87239 10.22059/jhic.2021.323547.654246 FA فریبا پات استادیار گروه تاریخ فرهنگ و تمدن اسلامی، دانشکده الهیات، دانشگاه الزهرا، تهران، ایران زهرا حبیبی دانشجوی کارشناسی ارشد گروه تاریخ فرهنگ و تمدن اسلامی، دانشکده الهیات، دانشگاه الزهرا، تهران، ایران Journal Article 2021 05 12 One of the most important sources about the music and the situation of musicians in the Umayyad and Abbasids period is the twentieth chapter of al-ʿIqd al-Farīd (the unique Necklace) by Ibn ʿAbd Rabbih, titled "Kitāb al-yāqūta al-thāniya fī ʻilm al-alḥān wa-ikhtilāf al-nās fīh" (The Book of the Second Ruby on the Art of Song and Dissenting Opinions Thereof). In this chapter, he argues in favor of religious permission for music and related arts such as playing music and singing. He also introduces seventy-seven musicians of the Umayyad and Abbasid period, most of whom were men artists of the court, he portrayed a friendly relationship between the caliphs and the artists. He informs us about several common musical instruments of the time. In this article, a statistical and analytical review of his opinions and arguments about music and musicians will be presented. بخش «الیاقوتة ‌الثانیة فی علم‌الالحان و اختلاف‌الناس فیه» در کتاب العقدالفرید، یکی از مهم‌ترین منابع آگاهی ما از بحث‌های مربوط به جایگاه موسیقی و وضع و حال موسیقیدانان و انواع سازها در دورۀ اموی و عباسی است. ابن عبدربه اندلسی از جمله دانشمندانی است که در این بخش از کتابش به سود موسیقی و هنرهای مرتبط با آن مثل نوازندگی و آوازخوانی رأی داده و بر نوع «موسیقی آوازی» مورد علاقۀ روزگار خود تأکید کرده است. وی ضمن معرفی هفتاد و هفت تن از موسیقی‌دانان زمان امویان و عباسیان که بیشتر آن‌ها مرد و جزو هنرمندان درباری بودند، روابط میان خلفا و هنرمندان را دوستانه به تصویر کشیده و شماری از سازهای رایج آن زمان را معرفی کرده است. در این مقاله کوشش شده است تا دیدگاه‌ها و استدلال‌های ابن عبدربه در باب موسیقی و نقش و جایگاه موسیقی‌دانان دوره‌های اموی و عباسی، به صورت تحلیلی و آماری بررسی شود.

https://jhic.ut.ac.ir/article_87239_001b6c752675c39bf96e81d6de40d04d.pdf

موسسه انتشارات دانشگاه تهران پژوهشنامه تاریخ تمدن اسلامی 2228-7906 54 2 2022 02 20 Formal Analysis of the Main Elements of Imam Ali's (PBUH) Clothing in Paintings of Khāvarān Nāmih's manuscript تحلیل صوری عناصر اصلی جامة حضرت علی(ع) در نگاره‌های نسخة خاوران‌نامه مکتب ترکمانی (محفوظ در کاخ گلستان) 333 359 87240 10.22059/jhic.2022.327175.654265 FA نسترن حاج عباس خیاط تبریزی کارشناسی ارشد هنر اسلامی، دانشگاه هنر، تهران صمد سامانیان دانشیار دانشکده هنرهای کاربردی، دانشگاه هنر، تهران آمنه مافی تبار استادیار، دانشکده هنرهای کاربردی، دانشگاه هنر، تهران Journal Article 2021 07 14 Many historical illustrated manuscripts have used a fixed aspect of iconography for prominent characters to facilitate their recognition. This study aimed to analyze the pictorial pattern of Imam Ali's (PBUH) clothing, the design, form, and color in the paintings of the Khāvarān Nāmih's Manuscript, a sample of Turkoman school preserved in Golestan Palace. The results showed that the clothes of Imam Ali (PBUH) in the paintings consisted of a turban, cloak, and robe, which was the customary clothing style of his time, the conventional three-piece clothing. Moreover, depicting Imam Ali (PBUH) in the same clothes as other characters in the picture reflects his lifestyle as a normal person in society. در بسیاری از نسخه‌های مصور تاریخی، برای نمایش شخصیتها در شمایل نگاری، وجه ثابتی به تصویر در آمده است تا شناخت ایشان برای بیننده تسهیل گردد. هدف این مقاله، واکاوی الگوی تصویری پوشش حضرت علی(ع) در نگارههای خاوراننامۀ ترکمانی از منظر ساختار صوری است. طرح، نقش، فرم و رنگ عناصر پوشش حضرت علی(ع) در نگارههای نسخۀ خاوراننامه چگونه تحلیل میشود؟ نتیجۀ مطالعۀ اسنادی به شیوۀ تطبیقی ـ تاریخی و با نمونهگیری 9 نگاره به صورت هدفمند حاکی است که در نگارههای این نسخه، امیرالمؤمنین علی(ع) با پوشش عمامه، قبا و عبا تصویر شده و رنگ یا شیوۀ تزئینی ـ یا برعکس ـ سادهنمایی برای تمایز ایشان از دیگر افراد به کار نرفته است: پوشش امام علی(ع) در تمام موقعیتها، ترکیب سهقطعهای متداول دارد. بنابر این، همانندی ایشان با دیگر افراد در تصاویر به قرین مفهومی وجه، نشانهای دارد و موضوع همگونی کسوت حضرت علی(ع) را با مردم جامعه در زمان زیست در ذهن تداعی می‌کند.

https://jhic.ut.ac.ir/article_87240_67e29ef70070457222d83cb51ae08dc2.pdf

موسسه انتشارات دانشگاه تهران پژوهشنامه تاریخ تمدن اسلامی 2228-7906 54 2 2022 02 20 Zoroastrians' Reaction to Iranian Movements in the Early Centuries of Islam زرتشتیان و جنبش های ایرانی در سده‌های نخستین اسلامی 361 383 87241 10.22059/jhic.2022.330793.654279 FA سید مصطفی حسینی دانش آموخته دکتری رشته تاریخ و تمدن ملل اسلامی دانشگاه تهران محسن معصومی دانشیار، گروه تاریخ و تمدن ملل اسلامی، دانشکده الهیات و معارف اسلامی دانشگاه تهران Journal Article 2021 09 17 After the eighth century AD., following the Arab conquest of Iran and the decline of local stability, some the Iranians rose against the Arab rulers. According to some scholars, the purpose of the leaders was to achieve Iranian independence and restore the Zoroastrian religion. If these uprisings were nationally motivated and patriotic, how would the clerics, who were the custodians of the Zoroastrian religion and Iranian culture and customs in the absence of the Shah, react to these uprisings? This study shows that the Iranian movements had more social and economic aspects; their founders and participants were mostly the followers of Zoroastrian sects such as BehAfridiyeh and Khorramdini (Nomzdakian). They sometimes had eclectic beliefs that their clerics considered heretical and dangerous for the Zoroastrian community. The clerics considered these beliefs as heresy, which destroys Zoroastrian unity and cohesion, so they didn't support and even opposed these movements. پس از استیلای عرب‌ها بر ایران و فروکش پایداری‌های محلی، از سده دوم هجری ایرانیان جنبش‌هایی را علیه زمامداران عرب برپا کردند که به باور عده‌ای از پژوهشگران، هدف رهبران آن، دستیابی به استقلال ایران و احیاء دین زرتشتی بود. حال، پرسش پژوهش حاضر این است که اگر این قیام‌ها با انگیزه ملی و از سر وطن‌دوستی و استقلال‌خواهی بود، موبدان که حافظان دین زرتشت و فرهنگ و آداب ایرانی در غیاب شاه بودند، چه عکس‌العملی به این قیام‌ها داشتند؟ این پژوهش نشان داد که جنبش‌های ایرانیان، بیشتر جنبه اجتماعی و اقتصادی داشت و اغلب برپاکنندگان و شرکت‌کنندگان، از موالی و پیروان فِرَق زرتشتی از جمله به‌آفریدیه و خرم‌دینی (نومزدکیان) و بعضا با عقاید التقاطی‌ای بودند که موبدان، آنان را به سبب ایجاد بدعت در دین، کفرآمیز و با از بین بردن اتحاد و انسجام داخلی برای جامعه زرتشتی، زیان‌مند و خطرناک می‌دانستند؛ از این‌رو ضمن اعلام بیزاری و همراهی نکردن، به مقابله با آنان نیز برخاستند.

https://jhic.ut.ac.ir/article_87241_63f329fd83758a879d327557d9607f9d.pdf

موسسه انتشارات دانشگاه تهران پژوهشنامه تاریخ تمدن اسلامی 2228-7906 54 2 2022 02 20 The Origin of Salafi Jihadism and Takfirism in the Contemporary Era خاستگاه اندیشه سلفی جهادی و تکفیری در دورۀ معاصر 385 402 87242 10.22059/jhic.2022.335711.654308 FA میرهادی حسینی استادیار گروه تاریخ دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه خوارزمی حسین مفتخری استاد گروه تاریخ دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه خوارزمی ماجد صدقی دانشجوی دوره دکتری تاریخ ایران بعد از اسلام دانشگاه خوارزمی Journal Article 2021 12 16 The rise of Salafist movements in recent decades suggests inquiries into the political, social, and intellectual aspects. The ideology put forward by the leaders of these groups is based on a return to veritable Islam. The relationship between these groups' ideology and Islam, the book and tradition of the Holy Prophet is a matter of question. This article seeks to trace the origins and genealogy of these ideas and the contexts of their emergence. The findings show that although the roots of Salafism go back to the early days of Islam, under the influence of Ibn Taymiyyah's thoughts. The ideology reproduced when Islamic civilization was in weakness, which led to the creation of Salafism. The article is about two case studies: Maududi and Sayyid Qutb. پیدایش جنبشهای سلفی در دهههای اخیر پرسشهایی در حوزههای سیاسی، اجتماعی و فکری برانگیخته است. ایدئولوژی مطرح شده از سوی رهبران این گروه‌ها، مبتنی بر بازگشت به اسلام راستین، موجب پرسش و جست‌وجو در باب نسبت میان اندیشۀ این گروهها با دین اسلام و کتاب و سنت پیامبر اکرم(ص) گردیده است. در این مقاله، عقاید این گروهها ریشه یابی و تبارشناسی خواهد شد و تا حدی به زمینههای بروز این اندیشهها نیز می‌پردازیم. گرچه ریشه‌های سلفی‌گری را به دوران صدر اسلام باز میگردانند، در مجموع این طرز فکر و عمل، زیر سایۀ اندیشههای ابنتیمیه قرار دارد. این مقاله، به روش توصیفی و تحلیلی تنظیم و در آن تنها به نمونههایی از جریانهای سلفی در سالیان متأخر اشاره شده است. از میان اندیشههای مؤثر در شکل‌گیری سلفی‌گری، تنها به بررسی آراء مودودی و سیدقطب به اختصار پرداخته‌ایم.

https://jhic.ut.ac.ir/article_87242_551027394df15c3cc51e8002b8620bd4.pdf

موسسه انتشارات دانشگاه تهران پژوهشنامه تاریخ تمدن اسلامی 2228-7906 54 2 2022 02 20 The Trade in Baghdad During the First Period of the Abbasid Caliphate (749-848 AD.) تبیین موقعیت تجاری بغداد در دورۀ اول خلافت عباسی (132-232 ق) 403 421 87243 10.22059/jhic.2022.336065.654311 FA ابوالفضل سلمانی گواری دانش آموخته دکتری تاریخ اسلام. دانشگاه تهران ابوذر خسروی استادیار گروه شهرسازی. دانشگاه سلمان فارسی کازرون Journal Article 2021 12 22 Baghdad flourished during the Abbasid period as the center of the Islamic caliphate in political and economic aspects. In the eighth century AD., this city was the center of trade in Islamic civilization due to its geographical privileges. This research seeks the reasons and grounds for this economic flourishment in the first period of the Abbasid caliphate. The findings indicate that Baghdad's geographical and political situation was the reason for this growth. Baghdad was at the intersection of business roads and seaways between the east and west of the Islamic civilization; the city also had security and facilities. This commercial function of Baghdad plays a crucial role in the Islamic civilization's development in agriculture, industry, education, and science. باظهور حاکمیت عباسیان در بینالنهرین و بنای بغداد به عنوان دارالخلافه، اهمیت سیاسی و اقتصادی آن منطقه به طور محسوسی رشد یافت. این شهر از اواسط سدۀ دوم ق به یکی از مراکز عمدۀ تحولات اقتصادی جهان اسلام تبدیل شد و با توجه به موقعیت جغرافیایی خاص (مرز اتصال بین دو جهان شرق و غرب) جایگاه ممتازی در عرصۀ تجارت و بازرگانی کسب کرد. سؤال اصلی پژوهش این است که چه دلایل و زمینههایی سبب گسترش و رشد تجارت بغداد در دورۀ اول خلافت عباسی شد؟ این تحقیق بهروش تاریخی، در تحلیل و تبیین چگونگی برآمدن بغداد به‌عنوان یکی از کانونهای مهم تجارت در این دوره می‌پردازد. یافته‌های پژوهش حاکی است که نقش موقعیت جغرافیایی و سیاسی بغداد و عبور راه‌های تجاری (خشکی و دریایی) شرق و غرب جهان اسلام از بین‌النهرین با مرکزیت آن و ایجاد امنیت و تأسیسات رفاهی سبب رشد و شکوفایی تجاری آن شهر شد. با توجه به کارکرد تجاری ـ بازرگانی بغداد، این شهر نقش مهمی در گسترۀ تمدن دورۀ اسلامی در عرصه‌های کشاورزی، صنعت، آموزش و علوم ایفا کرد.

https://jhic.ut.ac.ir/article_87243_0c85d3a2c78afaa7be4c81c388211608.pdf

موسسه انتشارات دانشگاه تهران پژوهشنامه تاریخ تمدن اسلامی 2228-7906 54 2 2022 02 20 The Concept of Islamic Architecture: A Philosophical Critique نقدی فلسفی بر مفهوم «معماری اسلامی» با رویکردی آسیب‌‌شناسانه 423 442 87244 10.22059/jhic.2022.332629.654296 FA سیدامین سیدین استادیار معماری، واحد آستارا، دانشگاه آزاد اسلامی، آستارا، ایران Journal Article 2021 10 20 The study of the relation between architecture and Islam, considering the nature of architecture, provides a basis for a proper understanding of Islamic architecture. This study presents an epistemological explanation of Islamic architecture by a phenomenological method. Research on Islamic architecture is essential due to its relation to various subjects, including achieving a contextual-local model to coordinate formal-spatial in the process of physical development and meet the requirements of users of architectural products. The present study, assuming architecture as a human structure and Islam as a sacred idea, shows that Islamic architecture forms the dialectic between the user's requirement and formal-spatial architecture. بررسی رابطه‌ میان معماری و اسلام باتوجه به ماهیت‌ معماری، زمینه را برای فهم مناسبی از معماری اسلامی پدید می‌آورد. پژوهش حاضر با هدف تبیین ماهوی مفهوم معماری اسلامی به روش پدیدارشناسی تألیف شده ‌است و کوشیده‌ایم با حرکت از علم اجمالی به علم حصولی، در جهت ایجاد امکان نظری پاسخ به پرسش از چیستی معماری اسلامی، در قالب رویکردی آسیب‌شناسانه به‌تعابیر موجود، گامی برداشته ‌شود. ضرورت و اهمیت پرداختن به پژوهش پیرامون چیستی معماری اسلامی را می‌توان در حوزه‌های مختلفی از جمله دستیابی به الگوی زمینه‌محور و بومی برای تنسیق فرمی- فضایی در روند توسعۀ فیزیکی و پاسخگویی به نیازهای کاربران محصولات معماری جست‌وجو کرد. یافته‌های پژوهش، تحقق معماری اسلامی را در ساحت نیازهای کالبدی مستخرج از امر قدسی و نیز اعتلای معماری، امکان‌پذیر می‌داند.

https://jhic.ut.ac.ir/article_87244_a57994ef5c5034424fcc29a17134a779.pdf

موسسه انتشارات دانشگاه تهران پژوهشنامه تاریخ تمدن اسلامی 2228-7906 54 2 2022 02 20 The Traces of the Indian Medical Tradition in the Works of the 16th Century Ad. Iranian Physicians: Khulāsat al-tajārib and 'Ilājāt–i Dārā Shukūhī نشانه‌های سنت پزشکی هند در آثار پزشکان ایرانی در قرن دهم ق، مطالعۀ موردی: خلاصۀ التجارب و علاجات داراشکوهی (طب داراشکوه) 443 466 87245 10.22059/jhic.2022.330680.654277 FA عبدالرسول عمادی استادیار گروه تاریخ علم پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی ابوذر طوقانی دانشجوی دکتری گروه تاریخ علم پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی Journal Article 2021 09 14 The medical traditions of Iran and India have been interconnected for centuries in a mutual transaction. The Indian medical tradition is influenced by Ayurveda, which was the only medical tradition in India for centuries, and later interacted with other medical traditions such as Buddhism, Daoism, Tibetan, and Iranian Islamic medicine. In the 16th century AD., the Iranian physicians immigrated to India, so they wrote their Persian medical books under the influence of Indian medicine. The traces of Indian treatment in these works are special methods such as musical and magical treatments. Khulāsat al-tajārib and 'Ilājāt–i Dārā Shukūhī are two instances that include frequent references to the Indian medical tradition. سنتهای پزشکی ایران و هند در قرون متمادی با یکدیگر در تعامل بوده و بر غنای هم افزوده‌اند. سنت پزشکی هندی متاثر از آیورودا است که قرنها تنها ابزار پزشکی آن دیار بوده و بعدها در تعامل با سایر سنن پزشکی چون ‌آیین ‌بودا، ‌دائو، ‌تبتی‌ها و طب ایرانی و اسلامی تاثیرات متقابل داشته است. در قرن دهم ق با مهاجرت پزشکان ایرانی به هند و رواج و رونق زبان فارسی و تالیف آثار پزشکی در آنجا، تاثیر سنت پزشکی هندی بر اطبا و در آثار پزشکی فارسی بیشتر آشکار شد. استفاده از داروها و شیوه‌های درمان هندی در آثار تالیف شده در آن دوران، مانند موسیقی و سحر و جادو و معرفی داروهای هندی از نشانه‌های این مدعاست. دو کتاب خلاصة التجارب بهاء الدوله رازی و علاجات داراشکوهی نورالدین شیرازی مهم ترین نمونه هایی است که در آنها بارها به سنت پزشکی هندی اشاره شده است.

https://jhic.ut.ac.ir/article_87245_82ad09ff2fab23f6493013137172560c.pdf

موسسه انتشارات دانشگاه تهران پژوهشنامه تاریخ تمدن اسلامی 2228-7906 54 2 2022 02 20 The iqṭāʿ system in the Ghaznavid period (351-582 AH) تبیین مسألۀ اقطاع در دورۀ غزنویان (582 ـ 351 ق) 467 480 87246 10.22059/jhic.2021.330892.654280 FA سجاد کاظمی دانش آموخته دکتری تاریخ ایران دوره اسلامی دانشگاه شهید چمران اهواز، ایران Journal Article 2021 09 19 The iqṭāʿ in various forms was a method for land management, especially for centuries in the history of Iran. It was not very popular during the Ghaznavid period due to their dependence on the plunder. The iqṭāʿ rule was that when the government could not pay the troops in cash, it would cede the land to them. Why the iqṭāʿ was not applied even when they had problem in paying the troops during the late Ghaznavid period? This research seeks to answer this question and also to explain the system of iqṭāʿ in the early Ghaznavid period through descriptive and qualitative analysis. The findings show that the early Ghaznavids profited from the iqṭāʿ system, but Sabuktigin's reform in land management prevented the iqṭāʿ system. The later Ghaznavid sultans replaced it by paying the troops from peasants' properties. اقطاع در اشکال مختلف همواره یکی از شیوه‏های مسلط نظام زمین‏داری، به ویژه در سده‏های نخستین و میانۀ تاریخ ایران بوده‏ است. این نوع زمین‏داری در دورۀ غزنویان به سبب اتکا بر نظام غنیمت‏گیری چندان رواج نیافت. بنابر قاعده، آنگاه ‏که دولت توان نداشت تا مواجب سپاهیان را به نقد پرداخت کند، املاک را به شکل اقطاع واگذار می‏کرد، اما سؤال این است که چرا در دورۀ غزنویان متأخر، یعنی از دورۀ سلطان مسعود به‌بعد، به‏رغم دشواری شرایط حکومت در پرداخت مواجب نقدی به سپاهیان، نظام اقطاع رواج نیافت؟ این مقاله با روش توصیف و تحلیل کیفی در پی تبیین نظام اقطاع در دورۀ غزنویان متقدم و پاسخ به پرسش مذکور در دورۀ غزنویان متأخر است. بنابر یافته‏ها، گرچه غزنویان متقدم، نظام اقطاع را تجربه کردند، اما اصلاحات سبکتکین در مناسبات زمین‏داری از تداوم و تثبیت آن جلوگیری کرد، دیگر این‏که سلاطین متأخر غزنوی، با تأمین حقوق سپاهیان از مال رعیت، از واگذاری مالکیت زمین به شکل اقطاع جلوگیری کردند.

https://jhic.ut.ac.ir/article_87246_b67ab169edd2c8e72505b69483b251b3.pdf

موسسه انتشارات دانشگاه تهران پژوهشنامه تاریخ تمدن اسلامی 2228-7906 54 2 2022 02 20 A Comparative Study of Good Layout (ḥosn-e ważʿ) in nastaʿlīq Pieces by Mīr ʿEmād Ḥasanī and ʿAlīrizā ʿAbbāsī بررسی تطبیقی «حُسن ‌وضع» در قطعات نستعلیق میرعماد حسنی‌سیفی‌قزوینی و علی‌رضا عباسی 481 499 87247 10.22059/jhic.2021.332040.654288 FA آمنه گلستان کارشناسی‌ ارشد رشته صنایع‌دستی، دانشکده هنر، دانشگاه سوره، تهران حمیدرضا قلیچ‌خانی دکتری زبان و ادبیات فارسی، سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران، تهران فاطمه قمری گروه مرمت آثار تاریخی، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه زابل، زابل Journal Article 2021 10 09 Mīr ʿEmād Ḥasanī and ʿAlīrizā ʿAbbāsī are both calligraphers form the Safavid era. Mīr ʿEmād Ḥasanī was renowned for his expertise in nastaʿlīq script, and ʿAlīrizā ʿAbbāsī’s fame was due to his works in nasḵ, ṯolṯ, and nastaʿlīq. This study explores the dissimilarities in the composition of nastaʿlīq pieces by the two afore-mentioned calligraphers. This research purpose is to compare the composition (tarkīb) and seating (korsī) to have a good layout (ḥosn-e ważʿ). In this article, ten pieces of nastaʿlīq works in the forms of four diagonal sentences (chalīpā) and one sentence were analyzed. Mīr ʿEmād Ḥasanī had a better commitment to the rules and principles of calligraphy in comparison with ʿAlīrizā ʿAbbāsī. In addition, minor differences between the two artists’ works were detectable: the differences in the seating of letters, execution of stretched letters, words and letters, the angel between calligraphy pen and the paper while writing dots, composition methods, and dispersion of stretched letters, and the signature of each calligrapher. میرعماد حسنیسیفیقزوینی و علیرضا عباسی از خوشنویسان مطرح دوره صفوی بوده‌اند. میرعماد در نستعلیق تبحر داشت و علی‌رضا عباسی در سه قلم نسخ، ثلث و نستعلیق. در پژوهش حاضر به بررسی تفاوتهای ترکیببندی در قطعات نستعلیق این دو خوشنویس، با استفاده از منابع کتابخانه‌ای و به روش پیمایشی با رویکرد توصیفی- تطبیقی پرداخته شده و هدف اصلی، شناسایی و مقایسه قاعدۀ حسنوضع، از طریق بررسی قواعد ترکیب و کرسی است. به همین سبب، 10 قطعه از آثار نستعلیق در قالب‌های چلیپا و سطرنویسی، تطبیق داده شده اند. بنابر مهم‌ترین یافته‌های این پژوهش، میرعماد در مقایسه با علی‌رضا عباسی، به قاعدۀ «حُسن وضع» پایبندی بیشتری داشته است. وجوه تمایز در تحریر این قطعات، ناشی از اختلافات جزئی‌ در رعایت کرسیبندیها، نحوۀ اجرای مدّات، حروف و کلمات، زاویۀ نقطه‌گذاری، شیوۀ ترکیببندی و پراکندگی مدّات و نیز نحوۀ رقمزنی دو خوشنویس است.

https://jhic.ut.ac.ir/article_87247_627280c38017ca0eeb4c8a0d8b52e4e1.pdf

موسسه انتشارات دانشگاه تهران پژوهشنامه تاریخ تمدن اسلامی 2228-7906 54 2 2022 02 20 The Image of Territorial Boundaries of Iran and India: the Maps of Safavid Iran by the European Cartographers in the 16-18th Centuries آگاهی و تصوّر نقشه‌نگاران اروپاییِ قرن 16 تا 18م از محدودۀ سرزمینی ایران با هند (با تکیه بر نقشه‌های ایرانِ صفوی) 501 523 87248 10.22059/jhic.2022.329169.654271 FA یاسر ملازئی دانشجوی دکتری گروه تاریخ، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تهران، تهران، ایران Journal Article 2021 08 20 One of the most valuable sources of Safavid Iran is historical maps produced by Europeans in the 16-18th centuries. While these maps portray different aspects of Iran's history and geography, they also offer crucial information concerning the boundaries, particularly with India. By studying the Safavid maps, this research attempts to examine the evolution of the territorial boundaries of Iran with India. The findings show that European cartographers in the 16th century had an ancient notion of boundaries, which developed and grew closer to the reality of the Safavid era during the 17th century. In the 18th century, cartographers began to record additional details, such as routes and demographic categories. یکی از منابع قابل‌توجه از ایران دورۀ صفویه، نقشه‌های تاریخی است که اروپایی ها در قرون 16 تا 18م ترسیم کرده‌اند. این نقشه‌ها، اطلاعات قابل‌توجهی از محدودۀ سرزمینی ایران را با همسایگان به ویژه هند نمایان می‌کنند. در پژوهش پیش‌رو کوشش شده است تا با استناد به داده‌های نقشه‌های صفوی و روش توصیفی ‌ـ‌ تحلیلی، محدودۀ سرزمینی ایران با هند را بررسی کنیم. پرسش اصلی پژوهش این است که نقشه‌نگاران اروپایی چه تصوّر و آگاهی از محدودۀ سرزمینی ایران با هند در دورۀ صفویه داشته‌اند؟ یافته‌های پژوهش حاکی است که تصوری باستانی و کهن از محدودۀ ایران با هند بر ذهنِ نقشه‌نگاران قرن 16/10 حاکم بود، اما در نقشه‌های قرن 17/11، این تصوّر دگرگون و به واقعیتِ موجود در دورۀ صفویه نزدیک شد. علاوه بر این، ضمن تثبیت این تصوّرِ نزدیک به واقعیت در نقشه‌های قرن 18/12، نقشه‌نگاران به ضبط جزئیات جدید از جمله راه‌ها و گروه‌های جمعیتی در امتداد محدودۀ سرزمینی ایران با هند نیز روی آوردند.

https://jhic.ut.ac.ir/article_87248_5251ba6fe57b3fdec7e44a9a8cd855e1.pdf

موسسه انتشارات دانشگاه تهران پژوهشنامه تاریخ تمدن اسلامی 2228-7906 54 2 2022 02 20 A Comparative Analysis of a Treatise Attributed to the Safavid Era Entitled on the Knowledge of Music نقد و بررسی رسالۀ در معرفت موسیقی منسوب به دورۀ صفوی: تحلیل تطبیقی در مکاتب علم موسیقی 525 545 87249 10.22059/jhic.2021.321493.654232 FA نکیسا هدایت‌زاده دانشجوی دکتری پژوهش هنر، دانشکده علوم نظری و مطالعات عالی هنر، دانشگاه هنر، تهران، ایران اسماعیل بنی‌اردلان دانشیار گروه تاریخ تطبیقی و تحلیلی هنر اسلامی، دانشکده علوم نظری و مطالعات عالی هنر، دانشگاه هنر، تهران، ایران هومان اسعدی دانشیار گروه موسیقی، دانشکده هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، ایران Journal Article 2021 04 05 There are certain treatises among the music treatises handed down within the recent centuries whose author, date, and place of compilation are unknown. Most of them are attributed to the Safavid era (1501-1736 AD.) by specific characteristics in form and content. A treatise, attributed to the Safavid era by various sources, is an undated anonymous treatise copied in Safavid (four manuscripts) and Qajar (one manuscript) period. There are pieces of evidence in this treatise that makes its attribution to the Safavid era unreliable. Thus, in this paper, we try to determine its date and musical tradition by studying its structure and terminology; also analyzing its modal, metric, and rhythmic systems. در میان نسخه‌های برجای مانده از رسائل موسیقی، هویت مؤلف، تاریخ و محل تألیف برخی از آنها به درستی مشخص نیست. تألیف بیشتر این رسائل به دورۀ صفوی (۹۰۵- ۱۱۴۸ ق) منسوب است و از نظر صورت و محتوا نیز مشخصات خاصی دارند. یکی از این رسائل، که در منابع گوناگون به دورۀ صفوی منسوب شده، رساله‌ای است بدون عنوان از مؤلفی گمنام که پنج نسخه از آن در دست است. وجود شواهدی در این رساله انتساب آن را به دورۀ صفوی، مشکوک و حتی نادرست جلوه می‌دهد. از این‌رو در این مقاله برای شناخت و تبیین ساختار این رسالۀ گمنام در مرحلۀ اول، نسخه‌های موجود مقایسه و تفاوت آن‌ها ذکر شده است. در مرحلۀ بعد، الگوهای ساختاری، اصطلاحات و نظام مدال، متریک و ریتمیک آن را بررسی کرده‌ایم و مقایسه آن با سایر رسائل دارای هویت و تحلیل تطبیقی مکاتب علم موسیقی، با روش‌های توصیفی، تحلیلی و تطبیقی مشخص ‌شد که این رساله شاید در دوره‌ای تقریباً نزدیک به صفی‌الدین ارموی (م ۶۹۳ ق) نوشته شده باشد.

https://jhic.ut.ac.ir/article_87249_e1ccc837dc4ab95efa9a7dec0087fde5.pdf