موسسه انتشارات دانشگاه تهرانپژوهشنامه تاریخ تمدن اسلامی2228-790656220240121Comparative Analysis of the Symbolic Use of Color in Depictions of the Night Journey of the Prophet Muhammad (PBUH) Towards the Al-Aqsa Mosqueمقایسة کاربرد نمادین رنگ در نگارة سیر شبانة پیامبر (ص) بهسوی مسجدالاقصی (معراجنامة میرحیدر و نگارة معراج سلطان محمد)7289603510.22059/jhic.2024.367076.654442FAالههعارف پوردانشجوی کارشناسی ارشد هنر اسلامی (مطالعات تاریخی – تطبیقی)، دانشگاه بیرجندمژگانخیرالهی ازناولهگروه صنایع دستی، دانشکده هنر، دانشگاه بیرجند، بیرجند، خراسان جنوبی، ایرانJournal Article20231022The Qur'anic theme of al-Miʿrāj has historically captivated painters across different periods of Islamic art. This study delves into the symbolic use of color in two significant depictions of al-Miʿrāj. Specifically, the research focuses on analyzing the symbolic relationship between the use of colors and the content of the paintings, aiming to uncover the meaningful differences and similarities in the symbolic use of colors in these artworks. The paintings under examination are the Miʻrāj nāmah by Mīr Ḥaydar (dated around 839-840 AH) from the Timurid period and Herat school, and the Miʻrāj by Sulṭān Muḥammad (dated around 945-949 AH) from the Safavid period and the second school of Tabriz. The element of color in these paintings contains meanings beyond its appearance, and the study seeks to reveal and interpret these hidden meanings through a thorough and comparative analysis of the symbolic characteristics of the colors used in both artworks. Utilizing a comparative-analytical approach, the research involves the extraction of color components from both paintings, followed by an examination of their symbolic characteristics. The obtained color data and their respective symbolism are then meticulously analyzed and compared to provide insights into the symbolic use of colors in the selected artworks, ultimately addressing the main question of the research. Through a methodological framework that combines library studies and comparative data analysis, this study aims to contribute to a deeper understanding of the intricate visual narratives and symbolic representations prevalent in Islamic art, particularly in the context of the al-Miʿrāj.معراج در دورههای متفاوت اسلامی مورد توجة نگارگران بوده است. نگارگر تمایل داشته که عالمِ مثال را تصویرگری کند، برای این منظور تا حد ممکن از عنصر خیال استفاده کرده است. رنگ را میتوان یکی از عناصر اصلی و کاربردی در این راستا دانست. رنگ مؤثرترین و برجستهترین وجه نگارگری ایرانی است که ویژگیهای معنایی، دیداری و روانی خاص دارد و نگارگر ایرانی آن را در آثار خود، آگاهانه یا ناخودآگاه با توجه و هدف بهکار برده است. بهنظر میرسد این نمادگرایی رنگی در نگارگری ایرانی جایگاه ویژهای دارد. رنگهای متمایز در آثار مختلف، نمادهای متفاوت داشتهاند و چنین نبود که یک رنگ، نماد یک چیز معین و خاص باشد؛ از همینرو، نگارندگان با بررسی، تحلیل و مقایسة میزان استفادة نگارگران از بار معنایی رنگهای متفاوت در نگارهها بر آن شدند که رابطة معنادار میان میزان استفاده از رنگها و محتوای نگارهها را دریابند. نگارههای مورد بررسی در این پژوهش؛ نگارة معراج میرحیدر (839-840) مربوط بهدورة تیموری و مکتب هرات، و نگارة معراج سلطان محمد اثر سلطان محمد (945-949) مربوط بهدورة صفوی و مکتب تبریز دوم هستند. پژوهش حاضر برای دستیابی بهپاسخ این پرسش است که کاربرد نمادین رنگها در این دو نگاره دارای چه شباهتها و تفاوتهایی بوده است؟ روش به کاررفته در این پژوهش تطبیقی-تاریخی بود. در این راستا، استخراج مؤلفههای رنگی از هر دو نگاره در قالب جدول انجام و در ادامه بهبررسی ویژگیهای نمادشناسانه رنگهای مرحلة پیش در قالب جدول پرداخته شد. سپس دادههای رنگی بهدست آمده از نگارهها و نمادشناسی آنها مورد بررسی و تطبیق قرار گرفت.https://jhic.ut.ac.ir/article_96035_effbd632c3e7ba10aaa907c64c391e15.pdfموسسه انتشارات دانشگاه تهرانپژوهشنامه تاریخ تمدن اسلامی2228-790656220240121Regulatory Law-Codifying in the Naseri Era«قانوننویسیِ تنظیماتی» در عصرِ ناصری29509611610.22059/jhic.2024.371671.654464FAمحمدتقیبوستانافروزدانشجوی دکترای علوم سیاسی گرایش اندیشههای سیاسی، دانشکده حقوق، الهیات و علوم سیاسی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.حامدعامری گلستانیگروه علوم سیاسی، واحد اهواز، دانشگاه آزاد اسلامی، اهواز، ایرانمجیدتوسلیگروه علوم سیاسی، دانشکده حقوق الهیات و علوم سیاسی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایرانJournal Article20240126The modern history of Iran's Qajar era holds a lesser-known aspect in the realm of law codification prior to the establishment of the National Assembly. This research delves into the efforts made in the field of law-codifying during this period, particularly focusing on the configuration approach termed as Regulatory law-codifying. The research aims to comprehensively understand this issue by examining two distinct types: "large" and "small" regulatory law codifying. Macro Regulatory law-codifying pertains to writings distinct from political treatises, focusing on governmental structure. Two notable examples discussed in this research are the second part of Malkam's "Daftar-e-Tanzimat" and Sepehsalar's "Ketabcheye TnazimatE Hasaneye Dowlate Elliyeh va Mamaleke Mahrouseye Iran". The second type, Small Regulatory law-codifying, encompasses laws tailored for smaller subjects or institutions, defined under macro laws. The research scrutinizes laws such as "Layeheye Dar al-Tanzil", "Entezam-e Lashkar va Majles-e Tanzimat", "Ketabcheye Ghannoun-e Dokhaniat", "Klid-e Esteta’at", "Ketebcheye Dastorolamal-e Divankhaneye Adliyeye A’zam", "Takalif-e Moshtarak-e Majales-e Vezarat-e Adliyeye A’zam", and "Resaleh Dar Taghsimat-e Edariye Vezarat-e Omour-e Kharejeh". The research identifies that regulatory laws were primarily based on macro laws, and the formulation of "Small" laws aimed to instill order and drive transformation in the government structure.یکی از نواحی کمترشناختهشده در تاریخ تجددِ ایران، کوششهایی است که دربارة «قانوننویسی» در عصرِ قاجار تا پیش از تشکیل مجلس شورای ملی انجام شد. بخش مهمی از این تلاشها، مبتنی بر رویکرد تنظیمات بود که در این پژوهش با عنوان «قانوننویسیِ تنظیماتی» به آن توجه شده است. این پژوهش، با هدف شناخت این موضوع آن را در دو گونة «کلان» و «خُرد» بررسی کرده است. منظور از «قانوننویسیِ تنظیماتیِ کلان»، نوشتههایی است که از رسالات سیاسی متمایز و اساساً قانون هستند، اما رویکردِ آنها به ساختارِ حکومت معطوف است. در این پژوهش، دو نمونة مهمِ آن بحث و بررسی شده است؛ یکی بخش دوم «دفتر تنظیمات» ملکم و دیگری «کتابچۀ تنظیماتِ حسنۀ دولتِ علّیّه و ممالکِ محروسۀ ایرانِ» سپهسالار و گونة دوم، «قانوننویسیِ تنظیماتیِ خُرد» است. این قوانین، برایِ موضوعات یا نهادهایِ کوچکتر نوشته شد و آنها را باید ذیلِ قوانینِ کلان تعریف نمود. این قوانین بررسی شدند: «لایحه تشکیل دارالتنزیل»، «انتظام لشکر و مجلس تنظیمات»، «کتابچه قانون دخانیات»، «کلید استطاعت»، «کتابچه دستورالعمل دیوانخانه عدلیة اعظم»، «تکالیف مشترکة مجالس وزارت عدلیة اعظم» و «رساله در تقسیمات اداری وزارت خارجه». مهمترین یافتة پژوهش این است که اساسِ قوانینِ تنظیماتی، قوانینِ کلان بودند و قوانین «خُرد» برمبنایِ رویکردِ آنها برای ایجادِ نظم و تحول در ساختارِ حکومت، بر مبنایِ قانون نوشته شدند.https://jhic.ut.ac.ir/article_96116_45207e878e15a23306f4e207e093d253.pdfموسسه انتشارات دانشگاه تهرانپژوهشنامه تاریخ تمدن اسلامی2228-790656220240121"Hossein al-khat" and "good calligraphy" in post-Islamic texts«حُسنالخط» و «خط نیکو» در آداب کتابت پس از اسلام51729627510.22059/jhic.2024.371409.654463FAمصطفیگودرزیگروه مطالعات عالی هنر، دانشکدة هنرهای زیبای دانشگاه تهرانصداقتجباریگروه ارتباط تصویری، دانشکدة هنرهای زیبای دانشگاه تهرانمحمدفداییدانشجوی دکتری رشتۀ هنرهای تجسمی دانشکدۀ هنرهای زیبای دانشگاه تهرانJournal Article20240122In the Islamic period, two types of texts are associated with calligraphy: specific treatises on calligraphy and general books on the scribal tradition. The specific treatises form the aesthetic system of calligraphy based on the principles attributed to Ibn Muqla. In this system, beauty is defined based on principles, leading to the understanding that calligraphy cannot be applied to any type of innovative writing. Conversely, the general books, which predate the treatises and circulated alongside them, use terms such as "good calligraphy" in a more general sense. The distinction in the understanding of beauty between these two approaches has not been thoroughly studied, causing confusion in research. This article examines the usage of terms related to beautiful writing in selected Arabic and Persian texts from the Islamic age, demonstrating that the meaning of the words in this context aligns with general criteria of beauty rather than principles.دربارة خوشنویسی و زیبا نوشتن در فرهنگ ایرانی-اسلامی دوگونه متن وجود دارد؛ یکی، رسالههای مستقل و مختص خوشنویسی که خط را بر اساس مفهوم اصول تعریف کردهاند و دیگری، متون عمومیتری که در آنها، خط ذیل مفهوم کتابت و آیین دبیری آمده است. در رسالههای نخست، نظام زیباشناسانة خوشنویسی بر اساس رعایت اصولی شکل میگیرد که وضع آن به ابنمقله نسبت داده شده است. در این نظام، خطی زیباست که اصولی نوشته شده باشد؛ از اینرو بههر نوع ابتکار یا زیبانوشتنی «خوشنویسی» اطلاق نمیشود. اما در متون عمومی دیگر که سدهها پیشتر از رسالههای خوشنویسیِ اصولمحور نگاشته شده و موازی با آنها نیز جاری بودهاند؛ اصطلاحاتی مانند «حسنالخط» یا «خط نیکو» معنایی متفاوت از خوشنویسی بر اساس اصول داشتهاند. دربارة معنای صحیح این واژگان و تعیین مراد دقیق قدما از بهکار بردن آنها، پژوهش مستقلی صورت نگرفته است و شوربختانه، بیالتفاتی بهخاستگاه متفاوت آنها سبب شده است در تفسیر یا ترجمة بسیاری از متون مرتبط با موضوع کتابت و خوشنویسی معنای مخدوشی حاصل شود. در این پژوهش با بررسی شیوة استفاده از اصطلاحات مرتبط با زیبا نوشتن در کهنترین و مهمترین متون عربی و فارسی از سدههای نخستین تا سدههای میانة دوران اسلامی و واکاوی کلماتی مانند جید، ملیح، حَسن و متقن نشان داده میشود که معنای صحیح واژگانی مانند «حسنالخط» و «خط نیکو» را باید در بستر اصلی پیدایش آنها یعنی کتابت، آداب الکتابها و آیین دبیریهای مربوط به آن یافت. در این بستر، زیبا نوشتن هیچ ارتباطی با اصولی نوشتن نداشته و بیش از خوانا نوشتن،گاه همراه تندنویسی، معنایی در بر نداشته است.https://jhic.ut.ac.ir/article_96275_1090485b11df3f912c56465dc963667b.pdfموسسه انتشارات دانشگاه تهرانپژوهشنامه تاریخ تمدن اسلامی2228-790656220240121Reflection of Belief Concepts and Intellectual Foundations of Islamic Revolution in First-generation Coins of the Islamic Republic of Iran (Case study: Commemorative Coins minted in 1979)بازتاب مفاهیم اعتقادی و مبانی فکری انقلاب اسلامی در نخستین نسل از مسکوکات جمهوری اسلامی ایران (مطالعة موردی: سکههای یادبودی مضروب در سال 1358 ش)73929626610.22059/jhic.2024.371403.654462FAسید رضاحسینیکارشناس ارشد تاریخ دانشگاه تهران، تهران، جمهوری اسلامی ایرانمهدیطاهری دلخوشدانشجوی دکتری مدرسی انقلاب اسلامی دانشگاه معارف اسلامی، قم، جمهوری اسلامی ایرانJournal Article20240120The Islamic Revolution in Iran had far-reaching political and social consequences with profound and lasting effects that transformed all aspects of Iranian culture and civilization. These changes appeared when the "Islamic Republic of Iran" as the political promise of the revolution attempted to spread belief concepts and original intellectual foundations that had given birth to it. The common currency, particularly coins, served as a significant platform for showcasing the intellectual foundations and religious beliefs embraced by this emerging government structure. Therefore, the present study used a descriptive-analytical method to analyze commemorative coins minted by the Islamic Republic in 1979 by examining the reflection of fundamental principles and religious values of Iran's new government in its first generation of coins. The findings of the research indicate that in the first year of its activity, the Islamic Republic of Iran minted two types of commemorative coins on a large scale, each symbolizing various Belief Concepts and Intellectual Foundations linked to Iran's Islamic Revolution. One was the "20 Rials" commemorative coin, marking 1400 years since Prophet Muhammad's Hijrah. It depicted a map of Islamic territories on Earth under rays of sunlight. It also bore an inscription of "Independence / Freedom / Islamic Republic", as the main slogan of the Islamic Revolution and expressing its most fundamental intellectual foundations. The second one was the "10 Rials" commemorative coin, which marked the first anniversary of the Islamic Republic. It showed a tulip flower symbolizing martyrdom, along with an inscription reading "22nd of Bahman" As the date of the official downfall of the imperial regime.انقلاب اسلامی ایران، تحول سیاسی-اجتماعی عظیم، فراگیر و شگرفی بود که تأثیرات خطیر آن، جمیع ساحات فرهنگی و تمدنی این کشور پهناور را دچار دگردیسی ژرف و ماندگاری نمود. این تغییرات، هنگامی نمایانتر شد که مولود سیاسی انقلاب مزبور یعنی «نظام جمهوری اسلامی ایران»، درصدد اشاعة مفاهیم اعتقادی و مبانی فکری اصیلی برآمد که اساساً برای تحقق همانها موجودیت یافته بود. بیشک، یکی از مهمترین عرصههای نمایش بنیادهای فکری و باورهای دینی این ساختار حاکمیتی نوپا، نقود رایج ایران خصوصاً مسکوکات آن بود. بر همین اساس، ما در پژوهش حاضر تلاش داریم تا با بررسی سکههای یادبودی مضروب توسط نظام جمهوری اسلامی در سال 1358 ش، بازتاب پارهای از مبانی و ارزشهای اعتقادی حکومت جدید ایران در نخستین نسل از مسکوکاتش را با روش توصیفی-تحلیلی، تبیین نماییم. یافتههای ما مؤید این حقیقت است که نظام جمهوری اسلامی در نخستین سال حیات خویش، اقدام به ضرب دو نوع سکة یادبودی با تیراژ بسیار بالا نموده که در هرکدام، چندین مورد از مفاهیم اعتقادی و مبانی فکری انقلاب اسلامی ایران جلوهگر شده است: یکم، سکة «بیست ریال یادبودی» برای گرامیداشت حلول یکهزار و چهارصدمین سال هجرت که مزین به «نقشة سرزمینهای اسلامی در برشی از کرة زمین» (تحت پرتوافکنی خورشید) و نیز عبارت مرکب «استقلال / آزادی / جمهوری اسلامی» (بهعنوان اصلیترین شعار انقلاب اسلامی و بیانگر بنیادینترین مبانی فکری آن) میباشد و دوم، سکة «ده ریال یادبودی» بهافتخار نخستین سالگرد پیروزی انقلاب اسلامی که نگارة «گل لاله» (بهعنوان نماد مفهوم شهادت) و عبارت «22 بهمن» (بهعنوان مورخة سقوط رسمی رژیم شاهنشاهی) بر آن نقر گردیده است.https://jhic.ut.ac.ir/article_96266_c9cbe1d0840080e58bf8243ccb22d18a.pdfموسسه انتشارات دانشگاه تهرانپژوهشنامه تاریخ تمدن اسلامی2228-790656220240121The Sassanid irrigation and water supply plans in the Mesopotamia and its effect in the early Islamic centuriesطرحهای آبیاری و آبرسانی ساسانیان درمیانرودان و تأثیر آن در قرون نخستین اسلامی931139934910.22059/jhic.2024.372255.654466FAسلیمانسلیمانعضو هیات علمی دانشگاه شیرازفاطمهسراج زادهدانشگاه شیرازJournal Article20240207Due to the flow of the two great rivers Tigris and Euphrates, the land of Mesopotamia has long been the place of establishment and formation of great and magnificent civilizations. The Sassanid kings, who were the inheritors of these civilizations, made Iraq the center of their government and called it "the heart of Iranshahr". They were fully aware of the vital role of these two rivers in the economic prosperity of this land, so by implementing large and extensive irrigation projects, they quickly traveled the prosperity road and brought the interrivers to their development and prosperity terminus. With the fall of the Sassanids and the domination of the Muslim Arabs, the civil and irrigation system of Iraq did not change at the discretion of the second caliph, and this legacy was transferred to the Islamic era and caused the growth and prosperity of civilization in the early Islamic centuries. This article, with a descriptive-analytical approach, tries to investigate the issue of what effect did Sassanid irrigation and water supply projects have on the construction and development of the Mesopotamia? The findings of the research indicate that the Sassanid water supply projects continued in the Islamic era and the caliphs tried to expand this network by creating new artificial streams, and this issue not only caused rich tax profits in the Swad region, but also the establishment of large cities such as It provided Basra, Kufa, Baghdad, Samarra.سرزمین میانرودان با توجه به جریان دو رود بزرگ دجله و فرات از دیرباز محل استقرار و شکلگیری تمدنهای بزرگ و باشکوه بوده است. پادشاهان ساسانی نیز که میراثدار این تمدنها بودند عراق را مرکز حکومت خویش قرار دادند و آن را «دل ایرانشهر» نامیدند. آنان به نقش حیاتی این دو رود در آبادانی و شکوفایی اقتصادی این سرزمین کاملاً واقف بودند بنابراین با اجرای طرحهای آبیاری بزرگ و گسترده راه آبادانی را به سرعت طی کرده و میانرودان را به منتهای آبادانی خود رساندند. با سقوط ساسانیان و تسلط اعراب مسلمان، نظام دیوانی و آبیاری عراق به صلاحدید خلیفه دوم تغییری نیافت و این میراث به عصر اسلامی انتقال یافت و باعث رشد و شکوفایی تمدنی در قرون نخستین اسلامی گردید. این نوشتار با رویکرد توصیفی ــ تحلیلی درصدد بررسی این مسئله است که طرح های آبیاری و آبرسانی ساسانیان در عمران و آبادانی میانرودان در دوران اسلامی چه تأثیری داشته است؟ یافتههای پژوهش حاکی از آن است که طرح های آبرسانی ساسانی در دوران اسلامی ادامه یافت و خلفا سعی کردند با ایجاد نهرهای صناعی جدید این شبکه را گسترش دهند و همین موضوع نه تنها باعث سود سرشار مالیات در منطقه سواد شد، بلکه زمینه تآسیس شهرهای بزرگی مثل بصره، کوفه، بغداد، سامراء را فراهم کرد.https://jhic.ut.ac.ir/article_99349_e4fda8e279b16b76b6139674304d3605.pdfموسسه انتشارات دانشگاه تهرانپژوهشنامه تاریخ تمدن اسلامی2228-790656220240121Hindabā; content review of medicinal and pharmaceutical books of Islamic periodگیاه هندبا؛ بررسی محتوایی منابع پزشکی و داروشناسی دورۀ اسلامی1141349935010.22059/jhic.2024.373906.654472FAسارافرض پور ماچیانیگروه تاریخ علم، بنیاد دایره المعارف اسلامی، تهران، ایرانJournal Article20240313Hindabā is one of medicinal plants that is described in medical and pharmaceutical books in Islamic period. Muslim scholars also used the other names such as anṭūbiyā, Bakrīzīyā, Tīfāf, Kāsnī and Kasnāj for it and explained medicinal properties for various parts such as leaf and root of this plant. Contemporary researchers have matched Hindabā with Cichorium intybus and C. endivia from Asteraceae family. In this research, the entry of Hindabā has been examined in some of medicinal and pharmaceutical books of the Islamic period from the 3rd to the 12th century. Muslim scholars mostly have divided two types of Hindabā, Barrī and Bostānī, and described their morphology. In books like al-Ḥāwī fī al-ṭibb, Al-Jāmʿ li-Mufradāt Al-Adwīyat Wal Aghdhīyat, Ikhtīyārāt i badīy, ḥadīghat al-azhār, Tadhkirat-ulul-albāb, Tuḥfat al-Muminīn and Makhzan al-Adwiyih, the types of Hindabā and its characteristics, the name of it in different languages and its medicinal properties have been mentioned and in Umdat al-ṭṭabīb, the types of Hindabā, its names and characteristics have been described. This book has the most complete explanations about morphology of Hindabā in this study. Ferdus al-ḥikmat only have described its medicinal properties. The context of Hindabā entry in Tadhkirat-ulul-albāb, Tuhfat al-Muminīn and Makhzan al-Adwiyih are very similar. In some of books such as Ṣaydanah and its Persian translation and redaction described about the word of Hindabā. Ṭarakhshagūg has been known as Kāsnī ī barrī in the most of books.هندبا از گیاهان دارویی مورد توجه در منابع پزشکی و داروسازی دورۀ اسلامی است. حکمای دورۀ اسلامی از آن با نامهایی چون اَنطوبیا، بِکریذیا، تیفاف، کاسنی و کَسناج یاد کرده و برای اجزای مختلف این گیاه از جمله برگ و ریشۀ آن خواص درمانی قائل شدهاند. پژوهشگران معاصر هندبا را با گیاه Cichorium intybus و C. endivia از تیرۀ Asteraceae تطبیق دادهاند. در این پژوهش مدخل هندبا در تعدادی از آثار پزشکی و گیاهداروشناسی دورۀ اسلامی از سدۀ 3 تا 12 قمری بررسی شدهاست. غالباً حکمای دورۀ اسلامی هندبا را به دو نوع بری و بستانی تقسیم کرده و شرح ریختشناسی هر یک را نیز بیان داشتهاند. در آثاری چون الحاوی فی الطب، الجامع لمفردات الأدویة و الأغذیه، اختیارات بدیعی، حدیقة الأزهار، تذکرة الأولی الألباب، تحفة المؤمنین و مخزن الأدویة به مواردی چون انواع هندبا و ویژگیهای آن، نام هندبا در زبانهای مختلف و خواص دارویی آن و در عمدة الطّبیب فی معرفة النّبات به انواع، ویژگیها و نامهای هندبا اشاره شده و منبع اخیر کاملترین شرح گیاهشناسی را در میان منابع مورد بررسی داشته است. در آثاری چون فردوس الحکمة فقط به خواص دارویی هندبا پرداخته شده است. مطالب یاد شده در آثاری چون تذکرة الأولی الألباب، تحفة المؤمنین و مخزن الأدویة شباهت زیادی با یکدیگر دارند. در آثاری چون الصّیدنة فی الطّب و تحریر کهن فارسی آن می-توان دربارۀ واژۀ هندبا آگاهیهایی کسب کرد. طرخشقوق نیز در غالب منابع کاسنی بری دانسته شده است.https://jhic.ut.ac.ir/article_99350_adf318aab293b8b2e2ea7fef722a6bd1.pdfموسسه انتشارات دانشگاه تهرانپژوهشنامه تاریخ تمدن اسلامی2228-790656220240121Thematic and content study of paranormal medicine in the occult sciences of the middle Islamic period
(the review of three manuscripts; Daqāiq al-Haqāiq, Asrār Ghāsemi, Herz-Al Amān Men Fetan-Al Zamān)مطالعۀ موضوعی و محتوایی طب فراهنجار در متون علوم غریبۀ دوران میانۀ اسلامی (بررسی سه نسخۀ دقائق الحقایق، اسرار قاسمی و حرزالامان من فتن الزمان)1361559935110.22059/jhic.2024.370182.654455FAسیده مریمپورصالح امیریتاریخ تطبیقی و تحلیلی هنر اسلامی، دانشکده علوم نظری و مطالعات عالی هنر، دانشگاه هنر تهران.سید سعیدسید احمدی زاویهگروه آموزشی پژوهش هنر، دانشکده علوم نظری و مطالعات عالی هنرJournal Article20231226Abstrac<br />The science of medicine and therapy has long been associated with other types of pure and strange sciences. Paranormal medicine, like pure science and pseudo-science, was considered a way to respond to the inability of standard medicine. Therefore, considering the structural relations between medicine and supernatural sciences can provide a different reading of the discourse of occult sciences in Iran, to researchers. The following essay was written with the aim of introducing and analyzing thematic-content novel aspects of non-normative medicine in three famous and authoritative texts of occult sciences of the middle Islamic period; Daqāiq al-Haqāiq, Asrār Ghāsemi, Herz-Al Amān Men Fetan-Al Zamān. The difference in the writing tradition of occult sciences in the three mentioned texts indicates different aspects of the religious, social structure and human actions, which are the result of many non-standard medical procedures in the manuscripts. Ancient texts as indicative sources in historical surveys provide a true representation of the nature of past societies. Examining the mentioned sources from the two perspectives of the topic and medical content shows three approaches to maintaining health, treatment instructions and disease prediction. The most frequent medical references in the texts of occult sciences and the use of supplications and Qur'anic surahs are considered to be the most emphasized methods of treating abnormality. The current research, using the descriptive-analytical method of unpublished ancient historical texts, tries to interpret a different perception of it in the ontological position of science with a new approach to the position of foreign sciences.چکیده<br />علم طب و درمانگری از دیرباز با شعبات دیگری از علوم مستور و نامستور تنیده شده است. طب فراهنجار چون قسمی از علوم مکتوم و نامکتوم، سیاقی در پاسخ به ناتوانی طب هنجار محسوب میگشت. از این رو ملاحظه در روابط ساختاری طب و علوم فراطبیعی میتواند خوانش متفاوتی از گفتمان علوم غریبه در ایران، در اختیار محققان و پژوهشگران تاریخ قرار دهد. جستار پیش رو با هدف معرفی و تحلیل موضوعی- محتوایی جنبههای بدیعی از طب فراهنجار در سه متن مشهور و معتبر علوم غریبۀ دوران میانۀ اسلامی؛ دقائق الحقایق، اسرار قاسمی و حرز الامان من فتن الزمان به نگارش درآمده است. تلون سنت نگارشی علوم غریبه در سه متن مذکور نشانگر سویههای متفاوتی از ساختار مذهبی، اجتماعی و کنشهای انسانیت که معلول بسیاری از دستوالعملهای طب فراهنجار در نسخ خطی میباشند. متون کهن به مثابه منابع شاخصی در استطلاعات تاریخی بازنمودی واقعی از ماهیت جوامع گذشته بدست میدهد. بررسی و مطالعۀ منابع مذکور از دو منظر موضوع و محتوای طبی مبین سه حوزۀ حفظ الصحه، دستورالعملهای علاجی و تداوی و طالعبینی بیماریهاست. شیوهها و راهکارهای علاجی و درمانی پربسامدترین ارجاعات طبی در متون علوم غریبه و استعمال ادعیه و سور قرآنی پرتاکیدترین روش درمان فراهنجار به حساب میآیند.<br />پژوهش حاضر با استفاده از روش توصیفی-تحلیلی متون کهن تاریخی منتشر نشده، تلاش مینماید با رویکردی نو به موضع علوم غریبه، قرائتی متباینی از آن را در جایگاه هستی شناختی علوم تفسیر نماید.https://jhic.ut.ac.ir/article_99351_b16f1095199420cf4111d1cd92649ab5.pdfموسسه انتشارات دانشگاه تهرانپژوهشنامه تاریخ تمدن اسلامی2228-790656220240121The emergence of a brotherhood: Baha' al-Din Naqshband and Khwajagan traditionظهور یک طریقت: بهاءالدین نقشبند و سنت خواجگان1561789935210.22059/jhic.2024.376420.654484FAعلیآرامجوعضو هیات علمی دانشگاه تهرانJournal Article20240513The emergence of new Sufi orders marked a new phase in the history of Sufism, leading to significant changes in both practice and beliefs. A historical review of the emergence of the Naqshbandi order provides a clear example of the nature and extent of these changes. The research focuses on how Baha' al-Din Naqshband , as a member of the Sufi tradition of Khwajagan, laid the groundwork for the emergence of a new Sufi order within this Sufi movement. Based on the findings of this research, Baha' al-Din Naqshband with his understanding of the Khwajagan tradition, its internal divisions, and the changing political landscape of the eighth century Transoxiana, made efforts to actively connect this movement with the broader society. The theoretical and practical actions he took resulted in the formation of a new Sufi order with distinct characteristics from the Khwajagan tradition that, while actively engaging in society, particularly in political and economic realms, was later adopted by the spiritual successors of Naqshbandiyya and continues to thrive as a global and proactive Sufi order.ظهور طریقتها، مرحله جدیدی را در تاریخ تصوف رقم زد و تغییراتی قابل توجه را در حوزه عمل و نظر در پی داشت. بررسی پیشینه تاریخی پیدایش طریقت نقشبندیه، نمونه ای آشکار را از کم و کیف این تغییرات نمایان می سازد. اینکه چگونه بهاءالدین نقشبند به عنوان عضوی از سنت صوفیانه خواجگان، زمینه ساز پیدایی طریقتی جدید بر بستر این جریان صوفیانه شد، مساله پژوهش حاضر را به خود اختصاص داده است. بنا بر یافته های این پژوهش، بهاءالدین نقشبند با شناختی که از سنت منزوی خواجگان، شکافهای داخلی آن و نیز وضعیت متغیر سیاسی ماوراءالنهر قرن هشتم داشت، تلاشی را برای ارتباط فعال این جریان با بدنه جامعه صورت داد. نتیجه اقدامات نظری و عملی او شکلگیری طریقتی جدید با ویژگیهای متفاوت از سنت خواجگان بود که ضمن حضور فعالانه در جامعه، خاصه در حوزه های سیاسی و اقتصادی، بعدها توسط اخلاف معنوی اشعنوان نقشبندیه گرفت و همچنان به عنوان طریقتی جهانی و عملگرا به حیات خود ادامه میدهد.https://jhic.ut.ac.ir/article_99352_95c988842176c5904f4a2c32bd5e16bb.pdfموسسه انتشارات دانشگاه تهرانپژوهشنامه تاریخ تمدن اسلامی2228-790656220240121THE INSTITUTION OF VAKALET (REGENCY) IN THE SAFAVID STATE ADMINISTRATION DURING THE REIGN OF SHAH ISMAIL (1501-1524)نهاد وکالت در دوره سلطنت شاه اسماعیل اول صفوی (907-930ق./1501-1524م.)1792019935310.22059/jhic.2024.380394.654507FAمحمدشنگروه تاریخ، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تهران، تهران: ایرانJournal Article20240804With the establishment of the Safavid state in the year 1501, Lala Hüseyin Bey emerged as the de facto most powerful figure in the Safavid state, as the vakil and Amir al-umera. Simultaneously, Zakariyya Kojaji, a former vizier of the Aqqoyunlu, was appointed to the position of grand vizier. Thus, in accordance with tradition, the institution of grand vizierate, which was the highest position in the official hierarchy after the ruler, transitioned from its place in the Safavid example to the institution of vekalet. During this period, although the grand vizierate managed to maintain its existence, it had lost its significance and had essentially become a divan office primarily dealing with financial matters. After eight years of service, Lala Hüseyin Bey was dismissed from this position by the Shah, but the institution of regency continued to exist. Shah did not abolish the regency after Lala Hüseyin Bey; instead, he appointed five individuals, all of them Tajik, to serve as vakils. By consecutively appointing bureaucrats of Tajik origin to the office of vekalet, Shah sought to limit the power of the Qizilbash, which he perceived as a significant threat to the authority of the shahdom. However, the Qizilbash elites opposed the shah's policy and consistently expressed their opposition to this policy on various ways. This article aims to illuminate the role, nature, and changes undergone by the institution of regency in the Safavid state during the mentioned period by examining the careers of these regents.با تأسیس دولت صفوی در سال 907 ق، حسینبیگ لَلِه شاملو در مقامِ وکیل شاه جوان و بالاترین مقام نظامی، یعنی امیرالامرا، در عمل در جایگاه قدرتمندترین فرد در دولت صفوی مطرح شد. از سوی دیگر، زکریا کججی، از وزرای سابق آققویونلو، وزیراعظم شد. بنابر سنت دیوانی و در سلسلهمراتب رسمی، نهادی که بعد از پادشاه بالاترین مقام را داشت، جای خود را به نهاد وکالت داد. در حالیکه در این دوره، نهاد وزیراعظمی همچنان وجود داشت، اما اهمیت خود را از دست داده و عملاً به یک دایرۀ دیوانی تبدیل شده بود. حسینبیگ لَلِه، پس از هشت سال وکالت، شاه او را از این مقام برکنار کرد، اما نهاد وکالت همچنان باقی ماند. شاه اسماعیل پس از حسینبیگ لَلِه، پنج نفر تاجیک را بهعنوان وکیل منصوب کرد. شاه اسماعیل با انتصاب پیاپی دیوانسالاران تاجیک به وکالت، تلاش کرد تا قدرت امرای قزلباش را که تهدیدی جدی برای اقتدار نهاد شاهی میدید، محدود کند. اما، سران قزلباش با این سیاست شاه مخالف بودند و در هر فرصت، مخالفت خود را با این سیاست نشان دادند. پژ.هش حاضر با بررسی کارنامۀ شش وکیلی که دورۀ شاه اسماعیل بر سر کار آمدهاند، سعی دارد جایگاه، ویژگیها و تغییرات نهاد وکالت را در دولت صفوی آن دوره تبیین کند.https://jhic.ut.ac.ir/article_99353_ad3835794a63c7ccc777b2abc986351b.pdf