موسسه انتشارات دانشگاه تهرانپژوهشنامه تاریخ تمدن اسلامی2228-790657120250217Funerary Customs in the Illustrations of Ferdowsi's Shahnameh: Investigating and Analyzingبررسی و تحلیل آداب سوگواری در نگارههای شاهنامة فردوسی12610074510.22059/jhic.2024.379220.654495FAالنازابراهیمیدانشجوی کارشناسی ارشد هنراسلامی(مطالعات تاریخی) دانشگاه بیرجندآرزوپایدارفردعضو هیات علمی گروه فرش، دانشکده هنر، دانشگاه بیرجند، بیرجند، ایرانJournal Article20240710Analyzing themes of mourning in illustrations, a significant artistic and contemplative element, can lead to a deeper understanding of fundamental concepts related to grief. It is also essential for understanding Iranian illustration within its textual context, which provides its identity. Funeral customs and traditions in any given period reflect the beliefs and values of a nation. This article aims to identify under-explored illustrations depicting mourning within Shahnameh manuscripts and to discern variations in funeral rites based on the Shahnameh text, written historical sources, and the illustrations themselves, using a qualitative approach. This research seeks to answer the following questions: 1. What are the elements and characteristics of mourning illustrations in handwritten copies of Ferdowsi's Shahnameh? 2. How are the most important visual features of mourning depicted in the selected illustrations? The research findings indicate that mourning illustrations in the Shahnameh are portrayed based on the funeral customs and traditions described in the text and poems of the Shahnameh. The most common visual manifestations of mourning in these illustrations include self-flagellation, throwing dust on one's head, and tearing one's clothes. However, some aspects of mourning present in the Shahnameh text, such as the stages of shrouding and burial, various forms of lamentation, and the duration of mourning, are not depicted in the illustrations. The research employs a descriptive-analytical method, with data gathered from library sources. From twelve identified illustrations, six depicting mourning and funeral rites from the Ilkhanid (Mongol), Timurid, and Safavid (Tabriz II and Isfahan) schools—representing an evolution of these themes and exhibiting the most prominent features—were selected for closer analysis.تحلیل مضامین سوگواری در نگارهها، که عنصری هنری و در خورِ تامل است، میتواند سبب درک عمیقتری از مفاهیم بنیادی سوگواری شود. همچنین لازمة شناخت نگارگری ایرانی، درک ارتباط نگارهها با متن است که بهآن هویت میبخشد. آداب و رسوم سوگواری در هردوره، جلوهگر عقاید و باور یک ملت است. هدف از نگارش پژوهش حاضر، شناخت نگارههایی با مضمون سوگ در شاهنامهنگاری، که کمتر به آن توجه شده است، و یافتن تفاوتها در آیین سوگواری بر اساس متن شاهنامه، منابع مکتوب و نگارهها با رویکرد مطالعات کیفی است. این پژوهش، درپیِ پاسخ بهاین پرسشهاست که عناصر و شاخصههای نگارههای سوگ در نسخ خطی شاهنامة فردوسی کداماند؟ و مهمترین ویژگیهای بصری سوگ در نگارههای منتخب چگونه تبیین میشوند؟ با توجه بهیافتههای پژوهش میتوان گفت که نگارههای سوگ در شاهنامه با توجه بهآداب و رسوم که در متن و اشعار شاهنامه به آن اشاره شده، خودنمایی میکند. بیشترین نمود سوگواری در شاهنامهنگاری، شاملِ بهسر و روی خود زدن، خاک بر سر ریختن، جامه چاکدادن است؛ اما بعضی از نمودهای سوگواری که در متن شاهنامه وجود دارد، در نگارهها مشاهده نمیشود؛ مانند مراحل کفن و دفن، انواع دخمه، مدت زمان سوگواری.
روش پژوهش حاضر، توصیفی-تحلیلی و شیوة گردآوری اطلاعات، کتابخانهای است. از ۱۲ نگارة یافتشده، تعداد ۶ نگاره مرتبط با مضمون سوگ و سوگواری از مکاتب ایلخانی (مغول)، هرات تیموری و صفوی (تبریز دوم و اصفهان) که بهنوعی سیر تحول آن است و شاخصترین نمودها را دارند، انتخاب شده است.https://jhic.ut.ac.ir/article_100745_b30d895ce001cd40e1183b0c91e157f4.pdfموسسه انتشارات دانشگاه تهرانپژوهشنامه تاریخ تمدن اسلامی2228-790657120250217Ali Abad Castle in Sirjan: Spatial Structure, Form, Utilization and Chronologyقلعه علیآباد سیرجان: ساختار فضایی، فرم، کاربری و تاریخگذاری275710074610.22059/jhic.2024.376262.654483FAزینبافضلیپژوهشگر پسادکتری باستانشناسی دوران اسلامی، گروه باستانشناسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تهران، تهران، ایرانحسنکریمیاناستاد، گروه باستانشناسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تهران، تهران، ایرانراضیهشول افشارزادهدانشآموخته کارشناسی ارشد باستانشناسی، گروه باستانشناسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شهرکرد، شهرکرد، ایرانJournal Article20240507Geographical features, security needs, and the social structure of the inhabitants of ancient Iran necessitated the construction of enclosed settlements equipped with defense facilities. Ali Abad Castle is one of the large and prominent settlements of the Sirjan plain, whose ruins are located near Shah Abad village. Since no research has been conducted on the castle, the spatial structure, period of prosperity, and social organization of its inhabitants, its picture remains shrouded in ambiguity. This research aims to answer these questions while studying the spatial structure, utilization, and chronology of this settlement: What were the architectural features used in this building, and what was its form and use? Based on the available cultural evidence, to which period does this site belong? To achieve this goal, the study seeks to address the research questions and clarify the construction and prosperity timeline by analyzing the architectural features and cultural findings discovered in the area. This research was conducted using a descriptive-analytical method and field data. The findings indicate that this castle, located in the agricultural lands of the Sirjan Plain, characterized by its spatial arrangement and architectural features, is an example of the manor castles in southeastern Iran. It was constructed during the Safavid period and remained in use until the Qajar periods.ویژگیهای جغرافیایی، نیازهای امنیتی و ساختار اجتماعی ساکنان سرزمین کهن ایران احداث سکونتگاهی محصور و مجهز به تأسیسات دفاعی را ضروری ساخته که قلعه نام گرفته است. "قلعههای اربابی" گروهی از قلعههای تاریخی کشور بوده که از جهت ساختار فضایی و سازمان اجتماعی بسیار متنوع و قابل مطالعه هستند. "قلعه علیآباد" یکی از سکونتگاههای بزرگ و شاخص دشت سیرجان بوده که خرابههای آن در نزدیکی روستای شاهآباد قرار گرفته است. درباره این قلعه تا به امروز پژوهشی انجام نشده و ساختار فضایی، زمان ساخت و رونق آن ناشناخته باقی مانده است. در پژوهش حاضر هدف آن است تا ضمن مطالعه ساختار فضایی، کاربری و گاهنگاری این اثر به این پرسشها پاسخ گفته شود که این بنا چه فرم معماری و کاربری داشته است؟ و بر اساس ساختار معماری و شواهد فرهنگی موجود، این بنا به چه دورهای تعلق دارد؟ در نیل به این هدف، تلاش کرده تا ضمن تحلیل شاخصههای معماری و یافتههای فرهنگی مکشوفه از عرصه اثر، به پرسشهای تحقیق پاسخ گفته و زمان ساخت و رونق بنا روشن گردد. این پژوهش با روش توصیفی- تحلیلی و با استفاده از اطلاعات بررسی میدانی قلعه علیآباد در مرکز دشت سیرجان انجام شده است. در نتیجه پژوهش، با توجه به موقعیت قرارگیری این قلعه در اراضی کشاورزی دشت سیرجان و چیدمان فضایی و ویژگیهای معماری این اثر و نیز تاریخگذاری یافتههای فرهنگی مشخص گردید که این مجموعه، نمونهای شاخص از قلعههای اربابی جنوب شرق ایران بوده که در دوره صفویه احداث و تا دوره قاجار مورد استفاده بوده است. https://jhic.ut.ac.ir/article_100746_89c4e7fa72faac91214194b270dc206f.pdfموسسه انتشارات دانشگاه تهرانپژوهشنامه تاریخ تمدن اسلامی2228-790657120250217Decorative and Practical Objects in the Period of Fath Ali Shah Qajar (1772-1834 AD)ساختارشناسی هنر میناکاری با اثرپذیری از هنر نقاشی پیکرنگاری در اشیاء تزیینی و کاربردی دورة فتحعلیشاه قاجار588410074710.22059/jhic.2024.374932.654475FAالههپنجه باشیدانشیار گروه نقاشی، دانشکده هنر، دانشگاه الزهرا، تهران، ایرانJournal Article20240413During the reign of Fath-Ali Shah Qajar, court portrait painting influenced various art forms, including enamelwork. This study examines enamel art of that period, focusing on how it reflects the conventions of court portraiture to convey royal grandeur. Enamelwork of this era can be broadly categorized as decorative or functional. Using extant examples, this research investigates the degree to which enamel artists adhered to these established portrait traditions. The surviving pieces demonstrate a clear fidelity to these conventions, contributing to the objects' magnificence, a quality intentionally sought by patrons. Stylistic variations are also considered. This study aims to investigate the influence of Fath-Ali Shah's court portraiture on both decorative and functional enamel objects, a topic that has not yet been thoroughly explored. The central research question is: How is the influence of Qajar-era court portrait painting evident in enamel objects of the time? This fundamental research employs a descriptive-analytical methodology, relying on library resources and qualitative data analysis. It explores a relatively understudied aspect of enamelwork within the context of portraiture from this period.<br />The findings reveal that the visual characteristics of court portraiture are consistently present in both decorative and functional enamel pieces, often in miniature form, mirroring other contemporary accessories. This consistency underscores the pervasive influence of Fath-Ali Shah Qajar's court portrait painting on the art of the era..درگونهشناسی هنر نقاشی پیکرنگاری درباری دورة فتحعلیشاه قاجار، یکی از هنرهای وابسته به نقاشی هنر میناکاری با تاکید بر بازنمایی پیکرنگاری برای نمایش شکوه شاهانه با محوریت پیکرنگاری درباری در دو بخش تزیینی و کاربردی دیده میشود. پژوهش حاضر با تکیه برنمونههای هنر پیکرنگاری درباری در مجموعههای جهانی میکوشد، میزان پایبندی هنرمند به نقاشی پیکرنگاری درباری در اشیاء این دوره را بررسی نماید.<br />هدف از این پژوهش، مطالعة هنر میناکاری با أثرپذیری از هنر نقاشی پیکرنگاری درباری دورة فتحعلیشاه در اشیاء تزیینی و کاربردی است که تاکنون مورد بررسی مستقل واقع نشده است. پرسش اصلی پژوهش حاضر این است که أثرپذیری هنر میناکاری از نقاشی پیکرنگاری درباری دورة قاجار در اشیا میناکاری این دوره چگونه دیده میشود؟<br />روش پژوهش حاضر از منظر هدف، بنیادین است و از جنبههای أثرپذیری هنر میناکاری از نقاشی پیکرنگاری این دوره در آثار هنری را میکاود. گردآوری اطلاعات کتابخانهای (اسنادی) و روش پژوهش، توصیفی- تحلیلی است و شیوة تحلیل دادهها، کیفی است.<br />نتیجة پژوهش حاضر، نشان داده است که درکنار واکاوی تداوم ویژگیهای نقاشی پیکرنگاری این دوره، ویژگیهای بصری نقاشی پیکرنگاری درباری در دو بخش تزیینی و کاربردی با تکیه بر لوازم بهجای مانده از این دوره همخوانی داشته و در ابعاد و اندازههای کوچک قابل مشاهده است و پیوستگی هنر پیکرنگاری درباری دورة فتحعلیشاه قاجار با سایر هنرها را نشان میدهد.https://jhic.ut.ac.ir/article_100747_bc90bc071b3dee529dc6bfc53751b50b.pdfموسسه انتشارات دانشگاه تهرانپژوهشنامه تاریخ تمدن اسلامی2228-790657120250217The Ma‘nids and the Shī‘a: An Analysis of Fakhr al-Dīn II's Policies Towards the Shī‘ī Clans in Jabal ‘Āmil, Jabal Lubnān, Ba‘labakk, and the Biqā‘ Valleyروابط مَعنیان با شیعیان: واکاوی سیاستهای فخرالدین دوم مَعنی (حک: 993- 1043ق) در رویارویی با خاندانهای شیعیِ جَبَلعامِل، جَبَلِ لُبنان، بَعلبَک و بِقاع8510810074810.22059/jhic.2024.370464.654459FAمریمجمالیدانش آموخته کارشناسی ارشد، گروه تاریخ و تمدن ملل اسلامی، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه بینالمللی امام خمینی، قزوین، ایران.قدریهتاج بخشاستادیار گروه تاریخ و تمدن ملل اسلامی، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه بینالمللی امام خمینی، قزوین، ایران.Journal Article20240101During the Ottoman era, local governments appointed by the Ottomans intensified their policies and actions against Shī‘ī communities within al-Shām (Greater Syria). The Ma‘nid dynasty was one such local government that, with Ottoman backing, implemented extensive anti-Shī‘a policies and strategies. Fakhral-Dīn II became particularly notorious for his continuous raids on Shī‘ī areas in Jabal ‘Āmil, Jabal Lubnān, Ba‘labakk, and the Biqā‘ Valley. This article examines the causes and consequences of Fakhr al-Dīn II's attacks on these Shī‘ī areas, along with the role of the Ottomans. It concludes that Fakhr al-Dīn II, ultimately seeking autonomy for Lebanon, harbored ambitions to overthrow Ottoman rule. To achieve this goal, he adopted a two-pronged approach towards the Shī‘a. On the one hand, he appeased the Ottomans by dividing Shī‘ī clans, relocating Maronites to Shī‘a settlements, eliminating Shī‘ī leaders, establishing military outposts, and settling Sunnī clans in these areas to monitor Shī‘ī activity. On the other hand, he attempted to liberate Lebanon from Ottoman control by seizing the emirates of Safad, Beirut, Sidon, and Keserwan, forming alliances with European powers, and consolidating his own power. Despite widespread repression of the Shī‘a with the complicity of the Pashas of Sham, Fakhr al-Dīn II's downfall ultimately stemmed from the exposure of his secret commercial-military agreement with Italy and Tuscany against the Ottomans. This not only led to the failure of his goals but also presented an opportunity for the Shī‘ī clans to regain their lost influenceدر دورۀ عثمانی سیاستها و اقدامات حکومتهای محلی دستنشاندۀ آنان بر ضدّ جوامع محلی شیعی در شام اوج گرفت. معنیان(آلمعنی) از جملة این حکومتهای محلی بودهاند که تحت حمایت عثمانیان سیاستها و راهبردهای ضد شیعی گستردهای را در پیش گرفتند. بیش از همۀ امیران معنی، فخرالدین دوم بهواسطۀ یورشهای مستمر به مناطق شیعیِ جبلعامل، جبل لبنان، بعلبک و بقاع نامبردار گشته است. این مقاله پس از بررسیِ علل و پیامدهایِ حملات فخرالدینِ دوم معنی به مناطق شیعینشینِ مذکور و نقش عثمانیان در آن، بدین نتیجه دست یافته که او با هدف دستیابی به خودمختاری در لبنان، ناگزیر به سرنگونی دولت عثمانیان میاندیشید و از این رو، برای نیل به مقصود در مواجهه با شیعیان سیاستی دوسویه اتّخاذ کرد؛ وی از یک سو با تفرقهافکنی میان خاندانهای شیعی و کشتار بزرگان آنان، کوچاندن مارونیان به سکونتگاههای شیعیان، استقرار پادگانهای نظامی و اسکان طوایف سنی در مناطق مذکور جهت پایشِ تحرّکات شیعیان، رضایت عثمانیان را تامین میکرد و از سوی دیگر میکوشید با قبضة امارتهای صَفَد، بیروت، صِیدا و کَسرُوان و همپیمانی با دول اروپایی لبنان را از زیر سلطۀ عثمانیان بهدرآورد. در فرجام، بهرغم سرکوبهای گستردة شیعیان توسّط فخرالدین به همدستی پاشاهایِ شام، وی پس از افشای انعقاد قرارداد تجاری- نظامیِ محرمانهاش با ایتالیا و توسکانی بر ضدّ عثمانیان نه تنها به اهداف خود نرسیده، بلکه خاندانهای شیعی از سرنگونیاش برای بازیابی قدرت از دسترفته بهره بردند.https://jhic.ut.ac.ir/article_100748_44457ae95cb3534f71dcee641bebfde5.pdfموسسه انتشارات دانشگاه تهرانپژوهشنامه تاریخ تمدن اسلامی2228-790657120250217Dual Strategies of the Iranian Army in the Face of Iraqi Threats (1979-1980)دو راهبرد ارتش جمهوری اسلامی ایران برای مقابله با عراق (59- 1357 ش.)8513010074910.22059/jhic.2024.379710.654502FAسید محمدکاظمسجادپوراستاد رشته روابط بینالملل، دانشکده روابط بینالملل وزارت امور خارجه، تهران، ایران.محمدعلیقهرمانپوردانشجوی دکتری رشته ایرانشناسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران.Journal Article20240721This article addresses the question of how the Iranian Army, despite facing numerous challenges following the Islamic Revolution, developed strategies to counter the threat of an Iraqi invasion. This question is particularly relevant given that much existing research focuses on the element of surprise in the subsequent Iran-Iraq War (often referred to as the "Sacred Defense"), implying a lack of preparedness on the part of the Iranian Army in the two years preceding the conflict. This prevailing assumption has influenced many studies.
Based on newly discovered documents from the Iranian Army archives, this research concludes that the Army of the Islamic Republic of Iran, while closely monitoring Iraqi military movements, pursued a dual strategy. On the one hand, it urged Iranian authorities to pursue negotiations with Iraq. On the other hand, it simultaneously strengthened its defensive capabilities in preparation for potential Iraqi attacks.
This second strategy—strengthening defensive capabilities—became the Army's primary plan of action following the Paveh conflict in August 1979 and was actively pursued until September 1980.پژوهش حاضر با عنوان دو راهبرد ارتش جمهوری اسلامی ایران برای مقابله با عراق (59- 1357 ش.) درصدد پاسخ به این پرسش است که با وجود ایجاد مشکلات فراوانِ دشمنان داخلی و خارجی برای ارتش پس از پیروزی انقلاب اسلامی، این نهاد بهمثابة مهمترین نیروی نظامی کشور، چه راهبردهایی برای مقابله با خطر تهاجم عراق در پیش گرفت؟ این پرسش، بهویژه از این حیث در خورِ توجه است که در بسیاری از پژوهشها دربارة دفاع مقدس از غافلگیری و متعاقب آنْ، نبود برنامه در ارتش برای مقابله با عراق در دو سال منتهی به جنگ تحمیلی سخن رفته است؛ بهسخنی دیگر، کلانگزارة نادرست مذکور بر بیشتر پژوهشها سایه انداخته است. در پاسخ به پرسش یادشده، با بهرهمندی از اسناد تازهیاب بایگانیهای راکد ارتش و در قالب روش توصیف تاریخی، به این نتیجه دست یافتیم که ارتش جمهوری اسلامی ایران ضمن ادامة رصد دقیق تحرکات نیروهای مسلح عراق، از یک سو تلاش برای اقناع مقامات مسئول کشور به شروع مذاکرات سیاسی با عراق با هدف حل و فصل اختلافات بر محور دغدغههای مشترک امنیتی را در دستور کار قرار داد؛ اما در همان حال، راهبرد دوم خود را نیز بهتدریج پیش میبرد که عبارت بود از تقویت توان رزمی بهمنظور دفع تجاوزات نیروهای مسلح رژیم بعث حاکم بر عراق به خاک ایران و پاسخ نظامی. این راهبرد، پس از غائلة پاوه در مردادماه 1358 ش. به برنامة اصلی ارتش تبدیل و تا شهریورماه 1359 ش. و آغاز حملة سراسری عراق با جدیت دنبال شد.https://jhic.ut.ac.ir/article_100749_a7522d8d5b4e348eae59b50f392f0e9e.pdfموسسه انتشارات دانشگاه تهرانپژوهشنامه تاریخ تمدن اسلامی2228-790657120250217Charities, Agency, and the Shia Imamiyyah Social Movement in the Early Islamic Periodنگاهی به کارکرد تولیتِ صدقات و سازمان وکالت در جنبش اجتماعی شیعۀ امامیه، در قرون نخستین هجری13115610075010.22059/jhic.2024.378343.654491FAمصطفیصالحی ساروکلاییدانشجوی دکتری تاریخ ایران بعد از اسلام، گروه تاریخ، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد نجف آباد، نجف آباد، ایرانسید علیرضاابطحیدانشیار گروه تاریخ، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد نجفآباد، نجفآباد، ایرانJournal Article20240621This research examines the role of charities custodianship and agency organization within the Shia Imamiyyah social movement during the early centuries of the Hijri era. Focusing on the network criterion in social movement definitions by Ronald Roth and Dieter Rucht, the study analyzes historical data to explore how these organizational structures functioned within the movement. The research employs a historical sociology approach to investigate the question: How did the systematized collection of funds contribute to the development of the Shia Imamiyyah's social network within the Islamic society of that era? By examining Islamic sources, the research concludes that the organized collection of funds played a significant role in establishing a unified and cohesive network for the Shia Imamiyyah social movement.شیعه در تعریف یک جنبش اجتماعی، بهتدریج از زمان خلیفۀ سوّم بهبعد موجودیت خود را نشان داد. جنبش اجتماعی شیعه در قرون نخستین هجری بهشبکهای منسجم نیازمند بود. از سویی در شیعۀ امامیۀ قرون نخستین، دو پدیدار سازمانیِ تولیتِ صدقات و سازمانِ وکالت را شاهد هستیم که وظیفۀ دریافت وجوهاتِ اختیاری و شرعی را داشتند. در این پژوهش، با تأکید بر معیار شبکه در تعریف رونالد روت و دیتر روخت از جنبش اجتماعی و با توصیف و تحلیل دادههای تاریخی بهکارکرد تولیتِ صدقات و سازمانِ وکالت در نیازمندی شبکۀ اجتماعی منسجم برای شیعۀ امامیه پرداخته شده است.
پژوهش حاضر، کوشیده است با رویکرد جامعهشناسی تاریخی به این پرسش پاسخ دهد که صورتبندیِ قاعدهمندی از دریافت وجوهات در جهتگیری شیعۀ امامیه نسبت به چه فرایندهایی در جامعۀ اسلامی وقت بود؟ این پژوهش با بررسی منابع اسلامی به این نتیجه رسیده است که جنبش اجتماعی شیعۀ امامیه توانست با سازماندهی دریافت وجوهات بهشبکهای همگون و منسجم دست یابد.https://jhic.ut.ac.ir/article_100750_f6f76f04eac2184baa9d6d27fe16bfd6.pdfموسسه انتشارات دانشگاه تهرانپژوهشنامه تاریخ تمدن اسلامی2228-790657120250217A Comparative Study of the Economic Geography of the Islamic World in the Works of al-Iṣṭakhrī's Kitāb al-Masālik wa-l-Mamālik and Ashkāl al-‘Ālamبررسی تطبیقی جغرافیای اقتصادی جهان اسلام در دو کتاب اشکالالعالم (منسوب به جیهانی) و مسالک و ممالک اصطخری15717810075110.22059/jhic.2024.381612.654516FAاشکانغلامیدانش آموخته دکتری تاریخ ایران دوره اسلامی، گروه تاریخ، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه بین المللی امام خمینی قزوین، قزوین، ایران،0000-0002-2744-1549Journal Article20240828The knowledge of geography became crucial from the early Islamic centuries due to the Arab conquests and the expansion of political borders. Consequently, Muslim thinkers produced independent works on the geography of the Islamic world, particularly during the ninth and tenth centuries. This study, employing an analytical-comparative approach and relying on library sources, examines the commonalities and differences in the economic geography of the Islamic world as presented in two geographical texts: al-Iṣṭakhrī's <em>Kitāb al-Masālik wa-l-Mamālik</em> and <em>Ashkāl al-‘Ālam</em>. The research indicates that the geographical and historical conditions of different regions within the Islamic world during the lifetimes of the two authors significantly influenced the nuances of their thought and their respective focus on the economic geography of the Islamic world. The author of <em>Ashkāl al-‘Ālam</em> paid particular attention to the economic geography of regions such as Sistān and Transoxiana, while al-Iṣṭakhrī focused more on the economic geography of the northern and western regions of the Islamic world, providing numerous reports.دانش جغرافیا از قرون اولیة اسلامی با فتوحات مسلمانان و گشودهشدن مرزهای سیاسی، اهمیت بسیاری یافت و اندیشمندان مسلمان، بهویژه در قرن سوم و چهارم هجری بهنگارش آثاری مستقل دربارة جغرافیای جهان اسلام پرداختند. این پژوهش با شیوة تحلیلی - تطبیقی و بر اساس منابع کتابخانهای، کوشیده است وجوه مشترک و تفاوت جغرافیای اقتصادی جهان اسلام را در دو کتاب جغرافیایی <em>مسالک</em> اصطخری<em> و اشکالالعالم</em> بررسی کند. نتیجة پژوهش نشان داده است که شرایط جغرافیایی و تاریخی مناطق مختلف جهان اسلام در حیات دو نویسنده در فراز و فرود اندیشه و توجه آنان بهجغرافیای اقتصادی جهان اسلام برای انتخاب و نقل روایات بیشتر یا کمتر عاملی مهم و أثرگذار بوده است. نویسندة <em>اشکالالعالم</em> بهجغرافیایاقتصادی مناطقی، چون سیستان و ماوراءالنهر و اصطخری بهجغرافیای اقتصادی شمال و غرب جهان اسلام توجه داشته و گزارشهای متعددی را ارائه کردهاند.https://jhic.ut.ac.ir/article_100751_a8d61a236939c587f7b6924e4beb39e2.pdfموسسه انتشارات دانشگاه تهرانپژوهشنامه تاریخ تمدن اسلامی2228-790657120250217Comparative Analysis of Distributive Justice during the Eras of Uthman and Ali ibn Abi Talib: A Study through John Rawls's Theoryتحلیل تطبیقی عدالت توزیعیِ دوران عثمان و علی بن ابیطالب (ع) بر اساس نظریة جانرالز17920510075210.22059/jhic.2024.374570.654474FAاصغرقائداندانشیار گروه تاریخ و تمدن ملل اسلامی، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه تهران، تهران، ایرانزهرانظر زادهکارشناس ارشد تاریخ اسلام، دانشگاه الزهرا، تهران، ایرانعادلهآذرم نژادکارشناس ارشد تاریخ اسلام، دنشگاه ادیان و مذاهب اسلامی، تهران، ایرانJournal Article20240401Distributive justice has long been a central concern of governments, and numerous perspectives have been offered on this topic. John Rawls, a prominent 20th-century American political philosopher, is a key theorist in this field. This article compares the political economies of the eras of the third and fourth Caliphs, Uthman and Ali ibn Abi Talib, analyzing these periods through a theoretical framework derived from Rawls's theory of distributive justice. Concepts such as recognizing equal rights for all, prioritizing the collective interest over the interests of the wealthy, and advocating for just government intervention through distributive mechanisms are central to Rawls's argument in <em>A Theory of Justice</em>. During Uthman's caliphate, a growing divergence from the values of the prophetic era emerged, marked by increasing social stratification, the concentration of wealth within a specific class, the rise of an aristocracy, and the emergence of monopolies. Ali ibn Abi Talib, in contrast, sought to regulate and improve the distribution of wealth and income, implementing economic reforms that prioritized human dignity over kinship ties and public welfare over individual and class interests. This research emphasizes the significant differences between the political economies of these two periods, highlighting dimensions of Ali ibn Abi Talib's approach to distributive justice that extend beyond Rawls's theoretical framework. These findings offer a valuable model for understanding contemporary economic challenges.عدالت توزیعی از دیرباز جزء مهمترین دغدغههای دولتها بوده و تاکنون دیدگاههای گوناگونی نیز دربارة آن ارائه شده است. یکی از مهمترین نظریهپردازان در این زمینه، جانرالز(اقتصاددان آمریکایی قرن بیستم) است که این پژوهش میکوشد ضمن مقایسة اقتصاد سیاسی دو دورانِ خلیفة سوم و امام علی (ع)، بهتحلیل آن دوران بر اساس چارچوب نظری برگرفته از عدالت توزیعی مورد نظر جانرالز نیز بپردازد. مواردی، چون تصدیق حق مساوی برای همه، نادیدهگرفتن بخشی از حق ثروتمندان بهنفع مصالح همگان، دخالت دولت عدالتگر با ابزار و برنامه ازجمله دیدگاههایی است که در کتاب <em>نظریة عدالت</em> او بیانشده است. دورة خلیفة سوم، شاهد شکاف روزافزون طبقاتی، تمرکز ثروت در طبقهای خاص و ظهور پدیدة انحصار (رانت) هستیم. امام علی(ع) میکوشند تا ضمن اصلاح شیوة توزیع درآمدها، بهاصلاحات بر مبنای کرامت انسانی و نه عشیرهای، ترجیح مصالح عمومی بر منافع فردی و طبقاتی نیز دست زنند. یافتههای تحقیق ضمن آنکه بر تفاوت فاحش اقتصاد سیاسی این دو دوره تأکید میکند، عدالت توزیعی امام علی (ع) را نیز در ابعادی فراتر از نظریات جانرالز نشان میدهد. نتایج بهدست آمده میتواند بیانگر این امر باشد که در میراث تمدنی اسلام از اسوههای برجستهای برخورداریم که اندیشه و عملکرد آنان میتواند در سطح بسیار عالیتری از نظریهپردازان معاصر مورد توجه قرارگرفته و الگویی مناسب برای آسیبشناسی اقتصادی در عصر حاضر باشد.https://jhic.ut.ac.ir/article_100752_36bcd85426219b95d64a020fba16be8c.pdfموسسه انتشارات دانشگاه تهرانپژوهشنامه تاریخ تمدن اسلامی2228-790657120250217Shiites and Educational Modernization in British India (From the mid-18th century to the partition of the Indian subcontinent)شیعیان و نوگرایی آموزشی در هند بریتانیا (از میانة قرن هجدهم تا تجزیة شبهقارة هند)20622910075310.22059/jhic.2024.384558.654530FAمحسنمعصومیدانشیار گروه تاریخ و تمدن ملل اسلامی، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه تهران، تهران، ایرانJournal Article20241029British rule over the Indian subcontinent, in addition to its political consequences, also left a deep impact on the social and scientific life of Muslims. Along with the British, Western cultural and civilizational influences also entered India. Among the Englishmen's contributions were new fields of knowledge that were different and sometimes conflicting with Muslim sciences and knowledge in terms of subject, method, and purpose. These sciences were widely introduced into India by statesmen, scientists, orientalists, and other European groups and influenced the Muslim educational tradition. From the beginning of the introduction of these sciences, differences and divisions arose among Muslim scholars about learning European languages and engaging with these new sciences. Many Muslim scholars, who were mainly Hadith scholars, opposed the learning of these languages and sciences and believed that these sciences were in conflict with religious teachings and would lead to the dominance of non-Muslims over Muslims. In the meantime, Shiites showed interest in these sciences for intellectual, ideological, and political reasons, and many of them began to learn European languages and acquire new knowledge. This article examines how Shiites encountered Western sciences, introduces some outstanding modern scientists, and studies the factors contributing to Shiite acceptance of Western languages and sciences.چیرگی بریتانیا بر شبهقارة هند افزون بر پیامدهای سیاسی، بر زندگی اجتماعی و علمی مسلمانان نیز تأثیری ژرف برجای نهاد. بههمراه انگلیسیها، مظاهر فرهنگی و تمدنی غرب نیز وارد هند شد. از جمله رهاوردهای انگلیسیها، دانشهای جدید بود که بهلحاظ موضوع، روش و هدف با علوم و دانشهای مسلمانان، متفاوت و گاه ناسازگار بودند. این دانشها بهطورگسترده از طرف دولتمردان، دانشمندان، شرقشناسان و دیگر گروههای اروپایی وارد هند شدند و سنت آموزشی مسلمانان را تحت تأثیر قرار دادند. از آغاز ورود این دانشها، میان علمای مسلمان دربارة یادگیری زبانهای اروپایی و پرداختن بهدانشهای جدید، اختلاف و دو دستگی ایجاد شد. بسیاری از علمای مسلمان که بهطورعمده، اهل حدیث بودند با یادگیری این زبانها و دانشها مخالفت کردند و باور داشتند که این دانشها با آموزههای دینی ناسازگار است و موجب تسلط کفار بر مسلمانان خواهد شد. پرسشهای اصلی پژوهش حاضر آن است که شیعیان در رویارویی با دانشهای جدید چه عکسالعملی داشتند؟ و عوامل استقبال آنها از دانشهای غربی چه بود؟ نتیجة این پژوهش نشان داد که علمای شیعه از آغاز آشنایی با دانشهای جدید غربی و شیوههای جدید آموزشی، بدان روی خوش نشان دادند و با فراگیری زبانهای اروپایی بهیادگیری و ترویج این دانشها پرداختند. همچنین در پژوهش حاضر نشان داده شد که عواملی، چون همجواری شیعیان و حکومتهای شیعی با انگلیسیها، غلبة تفکر اصولی بر اخباریگری، عقلگرایی شیعیان و التزام بهمسئلة اجتهاد و پرهیز از تقلید، از عوامل اصلیِ توجه شیعیان بهدانشهای غربی و یادگیری و یاددهی آن بوده است.https://jhic.ut.ac.ir/article_100753_2db167071c65d8d8c32b999766a7fb23.pdfموسسه انتشارات دانشگاه تهرانپژوهشنامه تاریخ تمدن اسلامی2228-790657120250217The Semantic System of Law in the Thought of Iranian Anti-Constitutional Scholarsنظامِ معناییِ مفهوم قانون در اندیشة علمای مخالف مشروطه22924910075410.22059/jhic.2024.381665.654517FAحبیبمیرالیگروه علومِ سیاسی، واحدِ اهواز، دانشگاهِ آزاد اسلامی، اهواز، ایرانحامدعامری گلستانیگروه علوم سیاسی، واحد اهواز، دانشگاه آزاد اسلامی، اهواز، ایرانفرزادنویدی نیاگروه علوم سیاسی، واحد اندیمشک، دانشگاه آزاد اسلامی، اندیمشک، ایرانشیواجلالپورگروه علوم سیاسی، واحد اهواز، دانشگاه آزاد اسلامی، اهواز، ایرانJournal Article20240901Understanding the thought of Iran's anti-constitutional scholars hinges on their "semantic system," which underpins their biases regarding key concepts of the period. This research examines this system in relation to the concept of law, a central theme of the era. Employing conceptual history, the study investigates the ideas that motivated these scholars' opposition to the constitution in both theory and practice. Their approach to the "new world" is a crucial component of this semantic system, offering insights into their understanding of other fundamental concepts. The relationship between the "old" and the "new" is fundamental to this system. Consequently, this research identifies several key propositions within the anti-constitutional scholars' semantic system that reveal their stance on law. These include: the central proposition of rejecting the intellectual achievements of Iran's "Political Modernization Experience," and the supporting propositions of: the completeness and sufficiency of Sharia law; Sharia as the sole legitimate law; the comparison of new lawmaking to the death of the Prophet; the immutability of law; and the characterization of "new" law as an abrogation of Sharia.یکی از اصلیترین موضوعات در فهم اندیشة علمای مخالف مشروطه، «نظام معنایی» آنهاست. این نظام معنایی را میتوان بستر سوگیری اندیشة آنها به مفاهیم بنیادین در آن دوره دانست. در این پژوهش، این نظام معنایی در ارتباط با مفهوم قانون، بهعنوان یکی از مهمترینِ این مفاهیم بحث شده است. بنیان بررسی این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی، شناخت انگارههایی است که سبب شد تا بخشی از علمای آن روزگار در نظر و عمل بهمخالفت با مشروطه برخیزند. بخش مهمی از این نظام معنایی، بیانکنندة رویکردِ آنها به دنیایِ جدید نیز است و میتوان با بهرهگیری از آن، دیگر مفاهیمِ بنیادینِ آن روزگار را نیز بررسی کرد. در این میان، باید توجه داشت که نسبتِ میانِ امر «قدیم» و امرِ «جدید»، موضوعی است که اساسِ نظامِ معنایی را تشکیل میدهد. با در نظر داشتنِ این موضوعات، پژوهش حاضر، نظام معنایی علمایِ مخالفِ مشروطه را دارای گزارههای بنیادینی میداند که نگرشِ علمای مخالف مشروطه را به مفهوم قانون نشان میدهد. این گزارهها عبارتاند از؛ «کامل و کافی بودنِ قوانین شرع»، «شرع بهمثابة قانون»، «مباینت قانون با خاتمیت پیامبر اسلام (ص)»، «تغییرناپذیر بودنِ قانون»، «قانونِ «جدید» بهمثابة ناسخ شریعت».https://jhic.ut.ac.ir/article_100754_05399ea961764739b0c260ed62b00885.pdfموسسه انتشارات دانشگاه تهرانپژوهشنامه تاریخ تمدن اسلامی2228-790657120250217Sufi Monastery Construction in Iran and the Indian Subcontinent: Patronage and Policies in the 13th-15th Centuriesسیاستهای احداث خانقاه برای طریقتهای چشتیه، کازرونیه، سهروردیه و کبرویه در ایران و شبهقارة هند (سدههای هفتم تا نهم ه.ق)24927410075510.22059/jhic.2024.379302.654496FAمعصومههادیدانشآموخته دکتری تاریخ ایران بعد از اسلام، گروه تاریخ، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه لرستان، خرمآباد، ایران،Journal Article20240712This study examines the construction of Sufi monastery (khānaqāh) associated with the Cheshtiyyeh, Kazerouniyyeh, Sohravardiyyeh, and Kobraviyyeh orders in Iran and the Indian subcontinent from the 13th to the 15th centuries. khānaqāhs were central to Sufi life, serving as residences, gathering places, and centers of spiritual practice. This research investigates the patronage behind their construction, analyzing the roles of Sufis themselves, sultans, courtiers, and merchants. Employing a descriptive-analytical approach based on library research, the study reveals that monastery construction across these orders lacked a unified policy or standardized practice. Royal and courtly patronage was driven by diverse motives, ranging from seeking the support of these influential orders to attempting to control their social impact. Merchants' involvement reflected similar pragmatism, mirroring the evolving nature and social standing of Sufism in Iran and the Indian subcontinent during this period.خانقاه بهعنوان یکی از مکانهای استقرار صوفیان در تاریخ تصوف، نقش مهمی ایفا کرده است. در بسیاری از حکایات مرتبط با صوفیان به این مکانها پرداخته شده است. طریقتهای صوفیانة چشتیه، کازرونیه، سهروردیه و کبرویه در قرون هفتم تا نهم هجری در ایران و شبهقارة هند بهخانقاه بسیار وابسته بودند. درواقع، ایجاد طریقت و بنای خانقاه از قرن ششم بهبعد، رابطة تنگاتگی با یکدیگر دارند. بنابراین، بهرهبرداری از خانقاه ایجاب میکرد که چنین مکانهایی در خلال چندین قرن، اندکاندک احداث شوند. پژهش حاضر در پی پاسخ به این پرسشهاست که خانقاههای صوفیان طریقتهای یادشده در ایران و شبهقارة هند را چه کسانی میساختند و نقش صوفیان، سلاطین، درباریان و بازرگانان در احداث خانقاه بهچه صورت بوده است؟ رویکرد این پژوهش، توصیفی-تحلیلی است و دادهها بهشیوة کتابخانهای گردآوری شدهاند. یافتههای پژوهش نشان داده است که ساخت خانقاه از سوی صوفیان در این طریقتها از نظم و نسق مشخص و خاصی پیروی نمیکرده و تابع سیاست معینی نبوده است. سیاست سلاطین و درباریان دربارة احداث خانقاه نیز یا بهمنظور بهرهبردن از حمایت طریقتها یا برای مهار نفوذ اجتماعی آنها بوده است. از جانب بازرگانان نیز، تقریباً بهصورت یکسانی با این پدیده برخورد میشد که برآمده از ماهیت تصوف در ایران و شبهقارة هند در قرون هفتم تا نهم هجری و جایگاه اجتماعی آن بوده است.https://jhic.ut.ac.ir/article_100755_bcfd32d0659cda1c1086c410f10463d6.pdfموسسه انتشارات دانشگاه تهرانپژوهشنامه تاریخ تمدن اسلامی2228-790657120250217The Role and Performance of Ministers During the Qara Khitai (Qutlugh-Khanids) Rule in Kermanبررسی جایگاه نهادِ وزرات و عملکرد وزراء همزمان با حاکمیت قراختاییان کرمان27529610075610.22059/jhic.2024.368616.654449FAسحرپورمهدی زادهدانشجوی دکتری تاریخ ایران اسلامی دانشگاه خوارزمی تهرانجمشیدروستادانشیار گروه تاریخ دانشگاه شهیدباهنر کرمانJournal Article20231124The Qara Khitai's rule in Kerman, initiated by Baraq Hajib in 619 AH, constituted a pivotal event in the region's historical timeline. Intending to journey to India, Baraq Hajib's encounter and triumph over Kerman's ruler led to the establishment of a novel dynasty: the Qara Khitai of Kerman. This governance model persisted beyond Baraq's lineage until 704 AH. Despite the availability of details on the genesis of this regime and its political history, there is a noticeable scarcity of research addressing the administrative and bureaucratic facets, particularly those pertaining to the ministerial institution.
This paper adopts a historical and analytical approach to investigate the role and performance of ministers within the Qara Khitai bureaucracy. By illuminating the relatively obscure individuals who held ministerial positions, this study aims to elucidate their influence and significance within the political and power structure of the Qara Khitai government. Findings reveal that the Qara Khitai of Kerman concurrently employed multiple ministers, a noteworthy practice that predates the Mongol Ilkhanate period in Iran. Furthermore, while ministers wielded substantial authority, frequent power struggles with Qara Khitai rulers and apprehensions regarding their extensive control often culminated in property seizures and destabilized their positions.حکومت قراختاییان کرمان حدود سال 619ه.ق و به همّت بُراقِ حاجب، بنیانگذاری شد؛ حکومتی که پس از وی نیز در میان جانشینان او باقی ماند و تا سال 704ه.ق تداوم یافت. مطالعة حکومتِ محلّی قراختاییانِ کرمان این نکته را آشکار ساخت که دربارة چگونگیِ شکلگیریِ حکومتِ مذکور و وقایع سیاسی دوران حاکمیت آنها مطالبی بیان شده است، اما در برخی از حوزهها، همچون وضعیت اداری و دیوانسالاری قراختاییان، بهویژه اقداماتِ وزرای آنها، فقرِ پژوهش احساس میشود. از همینرو، نوشتارِ حاضر با بهرهگیری از روش پژوهش تاریخی با رویکرد تحلیلی بر آن است تا با ژرفاندیشی در دیوانسالاری این حکومت، وضعیت نهادِ وزارت آن را بررسی کند و ضمن معرفی وزرای نسبتاً گمنام حکومت قراختاییان کرمان، نقش و جایگاهشان را در ساختار سیاسی و شاکلة قدرت این حکومت مشخص سازد. یافتههای پژوهش نشان داد که اولاً همزمان با حکومت قراختاییان بر کرمان در بیشتر مواقع، از وزارتِ همزمانِ چند وزیر استفاده میشد و این موضوع از آن روی مهم است که پیشتر از قدرتگیریِ ایلخانانِ مغول در ایران، قراختاییان از این شیوه از وزارت بهره میبردند. ثانیاً وزیرانِ دورة قراختایی پس از حاکم، از بالاترین اقتدار برخوردار بودند و امور بسیار مهمی بر عهده آنان بود، اما چالشهای میان آنان با حاکمان قراختایی از یکسو و نگرانی از قدرت فراوان آنها و بحث مصادرة اموالشان از سوی دیگر، موجبِ سستی و ناپایداری پایههای منصب آنان را فراهم مینمود.https://jhic.ut.ac.ir/article_100756_eb2af56592d0be32955afe49b20cc0e8.pdf