دانشکده الهیات و معارف اسلامی دانشگاه تهرانپژوهشنامه تاریخ تمدن اسلامی2228-790649220170219Permission Letter (Ijazat Nameh) in the Teaching Tradition of Ottoman Calligraphy: Its Structural and Content Analysisرسم اجازه نویسی در سنت تعلیمی هنرخوشنویسی عثمانی: تحلیل ساختار و محتوای اجازهنامهها1431706756910.22059/jhic.2018.256390.653888FAفریباپاتاستادیارگروه تاریخ فرهنگ و تمدن اسلامی، دانشگاه الزهرا0000-0001-6626-6459Journal Article20180501In the teaching tradition of Ottoman calligraphy, there was a custom known as "Ijazat Nameh", "Idhn Nameh" or "Ahliyat Nameh". This custom was apparently only prevalent in the Ottoman calligraphy. According to this custom, the apprentice wrote a piece in naskh, thuluth, or Nasta’liq script, and s/he brought it to the sight of one or more professors, and professors also often confirmed it by a script called "authorization script" ( Ijazah script). In addition to examining the concept of permission ( Ijazah ) in this teaching tradition and its origin, research on the structure and content of permission letter (Ijazat Nameh) and the recognition of a script called " Ijazah script", the size of Ijazat Namehs, permission terms and the place penned by master as permission, are required to better understand this custom. And this is what this article is to undertake.در سنت تعلیمی خوشنویسی عثمانی رسمی وجود داشته که به «اجازه نامه»، «اذن نامه» یا «اهلیت نامه» شناخته میشود. این رسم ظاهراَ فقط در خوشنویسی عثمانی رواج داشت. بر اساس این رسم شاگرد قطعهای را به خط نسخ، ثلث یا نستعلیق مینوشت و آن را به رؤیت استاد یا استادانی میرساند و استادان نیز غالبا با خطی موسوم به «خط اجازه» و با الفاظی به عربی آن را تأیید میکردند. افزون بر بررسی مفهوم اجازه و خاستگاه آن در این سنت تعلیمی، پژوهش درباب ساختار و محتوای اجازهنامهها و شناخت خط موسوم به خط اجازه، اندازه اجازهنامهها، عبارتهای اجازه و محل رقم اجازه برای شناخت بهتر این رسم لازم است که این نوشتار آن را بر عهده دارد.https://jhic.ut.ac.ir/article_67569_c1bd4f6cf2cfe7551b75fdb66da622d0.pdfدانشکده الهیات و معارف اسلامی دانشگاه تهرانپژوهشنامه تاریخ تمدن اسلامی2228-790649220170219The Karrāmiyya and Social Situation of Khurasan during the Ghaznavid Periodکرامیان و اوضاع اجتماعی خراسان در دورۀ غزنویان1711986757010.22059/jhic.2018.250001.653863FAمحسنرحمتیدانشیار گروه تاریخ دانشگاه لرستانمیتراروشنیدانشجوی دکتری تاریخ ایران دوره اسلامی، دانشگاه لرستانJournal Article20180115The Karrāmiyya sect, which emerged in the third century AH, grew in the Ghaznavid period as a result of several factors, and affected the social life of Khurasan. This papaer investigates the social consequences of the Karrāmiyya’s activities in Khurasan during the time of Ghaznavid Sultans, and reviews the causes and factors of the growth of them. This article shows that the social status of Karrāmiyya as well as the crisis of the legitimacy of the Ghaznavid rule during the time of Sultan Mahmūd provided the basis for their cooperation. Using social-educational institutions such as school and <em>khanakah</em>, Karrāmiyya’s leaders propagated their sect and published their sect among the groups of businessmen, and government agents. In fact, the system of social stratification of Khurasan was broken by Karrāmiyya and they competed with the followers of other religions and influential groups in Khurasan to seize economic resources, social and administrative positions. This competition led to the creation of the first religious requisition in the history of Khurasan.فرقۀ کرامیه که از سده سوم هجری پدیدار شد، در دوره غزنویان، تحت تأثیر عواملی چند، رشد کرد و در حیات اجتماعی خراسان تأثیر گذاشت. در این مقاله ضمن بازکاوی دلایل و عوامل رشد کرامیه، پیامدهای اجتماعی حضور آنها در خراسان در دوره غزنویان بررسی شده است. پایگاه اجتماعی کرامیان و بحران مشروعیتِ حکومت غزنوی در ابتدای قدرتیابی آن سلسله، زمینه همکاری میان کرامیان و غزنویان را فراهم ساخت. پیشوایان کرامی با استفاده از نهادهای اجتماعی ـ آموزشی نظیر مدرسه و خانقاه، به تبلیغ مذهب خود پرداختند و با انتشار عقاید خود در میان بازرگانان، پیشهوران و کارگزاران حکومتی، عملاً نظام قشربندی اجتماعیِ خراسان را در هم شکسته و برای تصاحب منابع اقتصادی و اجتماعی و دستیابی به مناصب اداری به رقابت با پیروان سایر مذاهب و گروههای متنفذ در خراسان پرداختند؛ این رقابت موجب شکلگیری نخستین محنه مذهبی در تاریخ خراسان شد.https://jhic.ut.ac.ir/article_67570_f2a94979d82db98424ca38b6afce9916.pdfدانشکده الهیات و معارف اسلامی دانشگاه تهرانپژوهشنامه تاریخ تمدن اسلامی2228-790649220170219Reflection of the Sunni HanafisIdeas in the Book Gozideh, written by Abu Nasr Khānqāhīبازتاب اندیشههای حنفیان اهل سنت و جماعت خراسان در کتاب گزیده ابونصر خانقاهی1992176757110.22059/jhic.2018.244135.653821FAرضاعشقی گنبکیکارشناس ارشد ادبیات فارسیJournal Article20171028Abū Naṣr Tāhir ibn Muhammad Khānqāhī is one of the greatest preachers and wise men of Khurasan. He lived in the middle of the 6<sup>th</sup> (AH) century in City of Sarakhs. <br />Our knowledge of his theological and jurisprudential ideas is limited and confused. He is regarded sometimes as a follower of Shāfiʼī's thoughts and sometimes as a follower of Karrāmiyya sect. <br />In this article, author, tries to study the historical and geographical environment of Khānqāhī and his book <em>Gozideh</em> and to throw light on his theological ideas. <br />The result of the research shows that although the traces of Ashʻarīte and Karrāmiyya thoughts can be found in Abū Naṣr, but he cannot be regarded as a follower of Ashʻarī or Karrāmiyya, but he can be regarded as a follower of “Hanafīs of Sunna and Jamāʻat”.ابونصر طاهر بن محمد خانقاهی از واعظان و حکیمان بزرگ میانه سدۀ ششم هجری است. نوشتههای او و القابی که بدان خوانده شده است، نشان دهندۀ جایگاه بلند علمی و معرفتی اوست. با این همه، آگاهی ما از باورهای کلامی و فقهی او محدود و تا حدی آشفته است. گاه او را شافعی مذهب و گاه کرامی دانستهاند. در این مقاله، با استخراج اندیشههای کلامی و اعتقادی ابونصر از کتاب <em>گزیده</em> و بررسی زمانه و زیست بوم وی، کوشش شده است، اندیشههای کلامی وی واکاوی شود. نگارنده در این پژوهش میکوشد تا نشان دهد که گرچه مایههایی از اندیشههای اشعری و کرامی در عقاید ابونصر خانقاهی یافت میشود، اما نمیتوان وی را اشعری مذهب یا دارای عقاید کرامی دانست، بلکه باید او را از معتقدان به مکتب «حنفیان اهل سنت و جماعت» به شمار آورد.https://jhic.ut.ac.ir/article_67571_c869dce768c719f009cc03ddaae29d3c.pdfدانشکده الهیات و معارف اسلامی دانشگاه تهرانپژوهشنامه تاریخ تمدن اسلامی2228-790649220170219The Confiscation of the Property of the Officials in Islamic Iran (up to the End of Safavid Period)مصادره اموال کارگزاران حکومتی در ایران دوره اسلامی تا پایان صفویان2192386757210.22059/jhic.2018.249979.653862FAمهدیقربانی حصاریدانشجوی دکتری تاریخ و تمدن ملل اسلامی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایرانقنبرعلیرودگراستادیار، گروه تربیت حرفهای، دانشگاه فرهنگیانابراهیمموسی پور بشلیاستادیار گروه تاریخ اجتماعی، بنیاد دایره المعارف اسلامی، تهران، ایرانهادیعالمزادهاستاد گروه تاریخ و تمدن ملل اسلامی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایرانJournal Article20180123The confiscation of delinquent official's properties as an administrative punishment started from the beginning of Islamic era and certainly, Umar's reign. Regardless of such function, this practice became one way of acquiring income for Muslim rulers. In this survey, besides investigating the conceptual changes of confiscation, the practical domain of the term has been inquired in Iran at the Islamic period up to the end of Safavid era. From the concerned data about confiscations exerted in Islamic Iran, the authors try to present the history of official's confiscation, and show that confiscation has usually been considered as a complementary programmable income source.در سنت اسلامی، مصادره اموال صاحبمنصبان متخلف، دستکم از زمان خلیفه دوم چونان تنبیهی اداری به کار گرفته میشده است، این شیوه با وجود چنین کارکردی، به سرعت به یکی از راههای کسب درآمد در دولتهای مسلمان بدل شد. در پژوهش حاضر ضمن بررسی تحولات مفهوم مصادره، حوزه کاربردی این اصطلاح، به ویژه در محدوده قلمرو دولتهای حاکم بر ایران تا پایان عصر صفوی بررسی شده است. نویسندگان کوشیده اند از میان گزارشهای ناظر بر انواع مصادرههایی که در ایران دوره اسلامی روی داده، تاریخچه ای از مصادره اموال کارگزاران دولتی ترتیب دهند و درضمن آن نشان دهند که مصادره در ساختارهای معطوف به تأمین مالی این دولتها به عنوان یک منبع درآمدِ دستکم تکمیلی و قابل پیشبینی و برنامهپذیر، سخت محل توجه بوده است.https://jhic.ut.ac.ir/article_67572_ab52b8393d76377a7bfe9c5c5679a52d.pdfدانشکده الهیات و معارف اسلامی دانشگاه تهرانپژوهشنامه تاریخ تمدن اسلامی2228-790649220170219Mukus Tax in Eguption Wāliyān Era (640-868 CE)مالیات مُکوس (ضرائب گمرکی) در مصر دوره والیان (19ـ254 ق)2392486757410.22059/jhic.2018.224537.653739FAبهرامکارجواجیرلوکارشناسی ارشد تاریخ و تمدن مللاسلامی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایراننگارذیلابیاستادیار تاریخ و تمدن ملل اسلامی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایرانJournal Article20170107Mukus tax (customs duty), a type of special tax on the import and export of commercial goods, was an important financial resource for governors in Egypt (19-254 AH/ 640-868 CE). The Mukus tax initiated by the Byzantine tax law of Egypt was adopted and applied in a modified form under the Muslim governors’ rule. The governors tried to capitalize on the proceeds of import and export, improve foreign trade and set up ports and to make them economically prosperous. Drawing on earlier sources, the study will examine the law associated with Mukus tax under Egyptian governors, the similarity of the mucus system with other systems like ʿushūr and how it affected Egypt’s economic system.مکوس (ضرائب گمرکی)، مالیات ویژه واردات و صادرات کالاهای تجاری، یکی از منابع مهم مالی دوره والیان (19ـ254 ق) مصر بود. در دوره حاکمیت والیان مسلمان، مالیات مکوس، متأثر از قوانین مالیاتی مصر دوره بیزانسی، در شمار مالیاتهای رایج پذیرفته شد و با تغییر و تحولاتی تداوم یافت. والیان برای بهرهبرداری بیشتر از عوائد صادرات و واردات، در رونق تجارت خارجی و ایجاد بنادر و رونق آنها میکوشیدند. در این نوشتار، بر اساس منابع متقدم، با روش توصیفی تحلیلی، قوانین مرتبط با مکوس در دوره والیان مصر و چگونگی تأثیر آن بر نظام اقتصادی مصر بررسی شده است.https://jhic.ut.ac.ir/article_67574_1f5d56f8e5fa822535446323c6a3efd0.pdfدانشکده الهیات و معارف اسلامی دانشگاه تهرانپژوهشنامه تاریخ تمدن اسلامی2228-790649220170219Factors Affecting the Urban Extension of Fustat's City and Cairo establishment (20-358 AH)عوامل مؤثر بر گسترش شهری فسطاط تا تأسیس قاهره2492616757510.22059/jhic.2018.244017.653820FAمحمدمحمدپورددانشجوی دکتری تاریخ اسلام دانشگاه تربیت مدرسnullفاطمهجان احمدیدانشیار گروه تاریخ دانشگاه تربیت مدرسJournal Article20171101The arrival of Muslim conquerors to Egypt has caused many developments in this land. One of these historical developments in Islamic urbanism was the construction of Fustat's city, which is located next to Bab Elion in the northeastern coast of the Nile River. Although Fustat was a temporary city and it had been built momentary tents of Muslim's conquerors, it has been recognized as a permanent and stable city in Egyptian history. Irrespective of the causes of durability and stability of the city, this paper is to answer this question that what were the factors behind the expansion and development of the city of Festus from its first time 20 AH to the Fatimid’s rise (358AH)? Using descriptive and analytical method this study indicates that the following factors were the determining one for the expansion of the Fustat's city: geopolitical location, its vicinity to Babil Elion in the northeast of Egypt, the increasing number of human resources because of the arrival of numerous Arab's tribes and Muslim jihadist forces, and the necessity of their settlement for the continuation of military operations in adjacent territories. The need for establishing a religious and political center in the form of castles and mosques and creating prosperous markets for economic benefit should be added to these factors, as well.ورود فاتحان مسلمان به مصر موجب تحولات بسیاری در این سرزمین شد. ساخت یا توسعه شهر فسطاط در همجواری باب الیون در شمال شرقی ساحل رود نیل توسط فاتحان مصر یکی از این تحولات در حوزه شهرسازی اسلامی بشمار میآید. صرف نظر از علل دوام و بقای این شهر، هدف مقاله پیش رو یافتن پاسخ این مسئله اساسی است که عوامل گسترش و توسعهی شهری فسطاط از بدو تأسیس به سال 20 تا روی کارآمدن فاطمیان (358) چه بوده است؟ بررسیهای تاریخی نشان داده است که موقعیت جغرافیایی ژئوپلتیکی و همجواری با کانون شهری باب الیون در شمال شرقی مصر و رشد فزایندۀ نیروی انسانی به علت ورود قبایل متعدد عربی و نیروهای جهادگر مسلمان و ضرورت اسکان آنها برای تداوم عملیات نظامی در سرزمینهای مجاور، عاملی تعیین کننده برای گسترش شهری فسطاط به حساب میآمد. علاوه بر این لزوم تشکیل مرکزیتی دینی و سیاسی در قالب دارالامارهها و مساجد و یا ساخت بازارهای پر رونق برای بهرهگیری از سود اقتصادی را نیز باید به این عوامل افزود.https://jhic.ut.ac.ir/article_67575_4107bdbc8bb3ebcb69e7af987f4b32e9.pdfدانشکده الهیات و معارف اسلامی دانشگاه تهرانپژوهشنامه تاریخ تمدن اسلامی2228-790649220170219A Critique of the Claim to Divinity by Safavid Shah Ismaʻīl Iنقدی بر نظریه ادعای الوهیت شاه اسماعیل اول صفوی2632836757610.22059/jhic.2018.243491.653817FAسعیدنجفی نژاددانشجوی دکتری گروه تاریخ، واحد نجف آباد، دانشگاه آزاد اسلامی، نجف آباد، ایرانناصرجدیدیاستادیار گروه تاریخ، واحد نجف آباد، دانشگاه آزاد اسلامی، نجف آباد، ایرانمحمدکریمیوسف جمالیدانشیار گروه تاریخ، واحد نجف آباد، دانشگاه آزاد اسلامی، نجف آباد، ایرانJournal Article20171114Throughout the pre-modern history and almost in all regions, kings have enjoyed special privileges in their people’s view, due to some special features and abilities. Shah Ismaʻīl I, is one of those historical figures who have attracted the attention of many researchers to his sophisticated, and engaging personality.
The extraordinary praise of his supporters during the Safavid period has led to some incorrect opinions about his ideas and motives. One of these views is the claim to divinity attributed to Shah Ismaʻīl. These opinions proposed mostly by Western scholars, were endorsed by some Iranian scholars.
In this research, we try to critically examine the evidence of the claim to divinity by Shah Ismaʻīl. Western scholars of Safavids seem to have proposed such opinion for some reason, including lack of knowledge of the cultural and social conditions of Iran during the Safavid era.شاه اسماعیل اول صفوی با شخصیتی پیچیده و جذاب، توجه بسیاری از پژوهشگران را به خود جلب کرده است. تمجید فوقالعاده از وی از سوی هوادارانش در دوره صفویه، موجب شده است که سخنان نادرستی درباره او و عقایدش گفته شود. یکی از مهمترین مطالبی که به وی نسبت داده شده این است که وی ادعای الوهیت داشت. این موضوع را برخی از پژوهشگران غربی مطرح کردهاند و عدهای از محققان ایرانی نیز دنباله آن را گرفتهاند. در این مقاله، با ارائه مستنداتی، نظریه ادعای الوهیت بهتوسط شاه اسماعیل نقد و بررسی شده است. صفویپژوهان غربی بهسبب ناآگاهی از اوضاع فرهنگی و اجتماعی ایران عصر صفوی، چنین نسبت ناروایی به شاهاسماعیل دادهاند. این پژوهش با روش توصیفی ـ تحلیلی نشان میدهد که نظر معتقدان به ادعای الوهیت بهتوسط شاه اسماعیل اول صفوی، با گزارشهای تاریخی همخوان نیست.https://jhic.ut.ac.ir/article_67576_aecf1c11a511c1edb1bef3591ecdf46d.pdf