ردیابی روایت‌شناختی نمایش سنتی در تئاتر ترکیه از آغاز تا 1940،مطالعۀ موردی نمایشنامه‌های ازدواج شاعر، افندی استانبول و یک مهمان آمد...

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان

1 دانش ‏آموختۀ دکتری پژوهش هنر، دانشکدگان هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، تهران، ایران.

2 دانشکده هنرهای نمایشی و موسیقی، پردیس هنرهای زیبا، دانشگاه تهران

10.22059/jhic.2026.396249.654582

چکیده

نمایش سنتی ترکیه، به معنای سرگرمی‌های دراماتیکی که از دیرباز در زیست اجتماعی مردم عثمانی به عنوان «تماشا» در فضای باز و بدون متن اجرا می‌شدند، بر تیپ‌سازی و طرحی اولیه مبتنی بود و با کاربست کمینۀ دکور و ملزومات صحنه در قالب مصادیقی انتزاعی شکل می‌گرفت. حال آنکه آنچه در قرن نوزدهم، هم‌نوا با سایر گرایش‌های غرب‌گرایانه و تجددطلبانه در قالب تئاتر غربی در این کشور ریشه می‌دواند، به معنای اجرای متن‌های ارسطویی در فضای بستۀ سالن‌ها بود. این تحول که نمایش سنتی ترک را به موازات دوران تنظیمات، مشروطیت و در‌نهایت، جمهوریت تئاتر می‌رساند، از یک‌سو، در قالب گذر از قراردادهای نمایشی به قواعد تئاتری و از سوی دیگر، در معنای گذر گفتمان روایی از قلمرو «دایجسیس» به «میمسیس» جلوه می‌یافت. پژوهش حاضر ضمن تجزیه‌وتحلیل موردی نمایشنامه‌های ازدواج شاعر از ابراهیم شناسی (1859)، افندی استانبول از مصاحب‌زاده جلال (1913) و یک مهمان آمد... از جلال‌الدین ازینه (1939)، دگرگونی درام ترکی را از منظری روایت‌شناختی در بستر تاریخ بررسی کرده است. بر این اساس، به‌طور کلی می‌توان گفت اگرچه تئاتر ترکیه در آغاز نسبتی آشنا با نمایش سنتی حفظ کرده، ادبیات نمایشی به‌مرور از گفتمان روایی «دایجتیک» فاصله گرفته و در‌نهایت با مختصاتی «میمتیک» قوام یافته است.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

A Narratological Tracing of the Traditional Theater in Turkish Modern Drama (from its inception to 1940):The Case Study of The Wedding of the Poet, The Lord of Istanbul, and A Guest Came…

نویسنده [English]

  • Saghar Maneshi 1
1 PhD Graduate of Advanced Studies in Art, University of Tehran, Tehran, Iran
2
چکیده [English]

Traditional Turkish drama or Temaşa (aka Spectacle) was integral to the social life of the Ottoman people. These plays were performed by stock characters in the open air, without a written text, and were mainly structured around a primary plot, with abstract, minimal set decoration. However, the newly introduced Western drama in the 19th century was equal to the performance of Aristotelian texts on the stage of a theatre hall. This dramatic transformation depicts a journey from performing conventions to the theatrical rules and from the realm of diegesis to mimesis. This study aims to trace traditional theatre in Turkish modern drama during three historical eras, including Tanzimat, Constitutional, and the Republic, from its inception to the end of its first period in 1940. Through narratological analysis of the case studies of The Wedding of the Poet (aka Şair Evlenmesi) by İbrahim Şinasi (1859), The Lord of Istanbul (İstanbul Efendi) by Musahipzade Celal (1913), and A Guest Came… (aka Bir Misafir Geldi…) by Celaleddin Ezine (1939), it can be said that although Turkish modern theatre initially had a familiar relationship with the traditional theatre, dramatic literature gradually distanced itself from diegetic narrative discourse and ultimately formed a mimetic structure

کلیدواژه‌ها [English]

  • Narratology of Drama
  • Mimetic
  • Diegetic
  • Dramatic Literature of Türkiye
  • The Wedding of the Poet
  • The Lord of Istanbul
  • A Guest Came…

مراجع

آدمیت، فریدون (1357). اندیشه‌های میرزا آقاخان کرمانی. تهران: پیام.
آفاری، جانت (۱۳۷۹). انقلاب مشروطه ایران، ۱۹۰۶-۱۹۱۱ (۱۲۸۵-۱۲۹۰). ترجمۀ رضا رضایی. تهران: بیستون.
اشرف، احمد (۱۳۸۱). هویت ایرانی: از دوران باستان تا پایان پهلوی. ترجمۀ حمید احمدی. تهران: نشر نی.
امانت، عباس (1396). تاریخ مدرن ایران. تهران: نشر کتاب پارسه.
الگار، حامد (۱۴۰۰). دین و دولت در ایران: نقش علما در دوره قاجار. ترجمۀ ابوالقاسم سری. تهران: توس.
پیران، حسین (۱۳۸۹). سیر شیبانی: حقوق روابط بین‌الملل در اسلام (چاپ اول). تهران: گنج دانش.
خدوری، مجید (۱۳۹۱). جنگ و صلح در قانون اسلام: به‌ضمیمه رسول اکرم در میدان جنگ. ترجمۀ سید غلامرضا سعیدی. به کوشش و مقدمۀ سید هادی خسروشاهی. قم: کلبه شروق.
کاظم‌زاده، فیروز (۱۳۷۱). روس و انگلیس در ایران. ترجمۀ منوچهر امیری. تهران: انتشارات و آموزش انقلاب اسلامی.
صالحی، نصرالله (۱۳۷۷). اسنادی از روند انعقاد عهدنامه دوم ارزنة الروم (۱۲۵۸-۱۲۶۴ق). تهران: وزارت امور خارجه، مرکز چاپ و انتشارات.
صالحی، نصرالله (۱۴۰۱). ملاحظات و محاکمات: چهار لایحه در تحدید حدود ایران و عثمانی (۱۲۹۲-۱۲۹۴ق). تهران: طهوری.
طاهری، فرهاد (۱۳۹۱). راهنمای سفرا. تهران: سفیر اردهال.
مرسلوند، حسن (۱۳۴۶). حیرت‌نامه ایلچی. چ اول. تهران: کتابخانه ملی ایران.
مستشارالدوله، یوسف‌خان (1287ق). یک کلمه. تهران: کتابخانه ملی ایران.
مشیری، محمد (۱۳۵۶). شرح ماموریت آجودانباشی نظام الدوله. تهران: اشرفی.
ملکم‌خان، میرزا (۱۳۱۲ق). روزنامه قانون. شماره‌های مختلف.
نیک‌بین، محسن (۱۳۹۹). حقوق ملل. تهران: میراث مکتوب.
 
Abrahamian, E. (1982). Iran between two revolutions. Princeton: Princeton University Press.
Anghie, A. (2005). Imperialism, sovereignty and the making of international law. Cambridge: Cambridge University Press.
Brownlie, J. (2008). Principles of Public International Law (7th ed.). Oxford: Oxford University Press.
Cassese, A. (2005). International law (2nd ed.). Oxford: Oxford University Press.
Chehabi, H. E. (1990). Iranian politics and religious modernism: The liberation movement of Iran under the Shah and Khomeini. Ithaca: Cornell University Press.
Crawford, J. (2012). Brownlie’s principles of public international law (8th ed.). Oxford: Oxford University Press.
Foran, J. (1994). Fragile resistance: Social transformation in Iran from 1500 to the Revolution. Boulder: Westview Press.
Gheissari, A. (1998). Iranian intellectuals and the West: The tormented triumph of nativism. Tehran: Nashr-e Markaz.
Gheissari, A. (2006). Iranian intellectuals in the twentieth century. Austin: University of Texas Press.
Gheissari, A., & Nasr, V. (2006). Democracy in Iran: History and the quest for liberty. Oxford: Oxford University Press.
Gong, G. W. (1984). The standard of 'civilization' in international society. Oxford: Clarendon Press.
Hairi, A.-H. (1977). Shi‘ism and constitutionalism in Iran. Leiden: Brill.
Keddie, N. R. (1981). Roots of revolution: An interpretive history of modern Iran. New Haven: Yale University Press.
Keddie, N. R. (2003). Modern Iran: Roots and results of revolution. New Haven: Yale University Press.
Koskenniemi, M. (2001). The gentle civilizer of nations: The rise and fall of international law, 1870–1960. Cambridge: Cambridge University Press.
Koskenniemi, M. (2002). From apology to utopia: The structure of international legal argument. Cambridge: Cambridge University Press.
Koskenniemi, M. (2004). International law and raison d’état: Rethinking the prehistory of international law. European Journal of International Law, 15(5), 491–515. https://doi.org/10.1093/ejil/15.5.963
Martti, K. (2007). The fate of public international law: Between technique and politics. Modern Law Review, 70(1), 1-30. https://doi.org/10.1111/j.1468-2230.2006.00624.x
Martin, V. (2013). Iran between Islamic nationalism and secularism: The constitutional revolution of 1906. London: I.B. Tauris.
Makau W. M. (2000). What is TWAIL?. Proceedings of the American Society of International Law, (94), 31-38. https://doi.org/10.1017/S0272503700054896
Najmabadi, A. (2005). Women with mustaches and men without beards: Gender and sexual anxieties of Iranian modernity. Berkeley: University of California Press.
Rahimieh, N. (1999). Missing Persians: Discovering voices in Iranian cultural history. Syracuse: Syracuse University Press.
Shaw, M. N. (2021). International law (9th ed.). Cambridge: Cambridge University Press.
Zubaida, S. (1993). Islam, the people and the state: Essays on political ideas and movements in the Middle East. London: I.B. Tauris.
 
 
پژوهشنامه تاریخ تمدن اسلامی
دوره 58، شماره 2
(پاییز و زمستان 1404)
اسفند 1404
صفحه 143-171

فایل ها

سابقه مقاله

  • تاریخ دریافت: 07 خرداد 1404
  • تاریخ بازنگری: 22 تیر 1404
  • تاریخ پذیرش: 14 دی 1404

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار