پژوهشنامه تاریخ تمدن اسلامی

پژوهشنامه تاریخ تمدن اسلامی

نقش منصب وکیل الدوله در حکومت‌های افشاریه و زندیه

نوع مقاله : پژوهشی

نویسنده
استادیار گروه تاریخ دانشگاه جیرفت
چکیده
مقام وکالت در ساختار حکومتی و اجتماعی ایران عصر صفوی جایگاه خاصی داشت. با فروپاشی حکومت صفویه، مدعیان مختلف سلطنت، مقام منسوخ‌شدۀ وکالت دولت را احیا کردند و این مقام به‌تدریج با کسب اختیارات گسترده در سایر مشاغل دیوانی، حکومتی و نظامی رواج یافت. در پژوهش کنونی به این سوال پاسخ داده می‌شود که کدام مناسبات سیاسی ـ نظامی در دوره‌های افشاریه و زندیه، موجب افزایش نقش‌ منصب وکیل‌الدوله شد؟ در این پژوهش، با استفاده از روش تحقیق تاریخی و طبقه‌بندی تحولات سیاسی ـ نظامی حکومت‌های افشاریه و زندیه، این ویژگی‌ها و آثار آن بر منصب وکیل الدوله را تحلیل و بررسی می‌کنیم. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که مقام وکالت دولت نقش مهمی در تضعیف فرمانروایی شاهزادگان و همچنین نظام دیوان‌سالاری صفویه داشت و در مقابل، به اقتدار روزافزون مدعیان مختلف سلطنت یاری رسانید.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

The Role of the Vakil al-Dawlah Position in the Afshariyeh and Zandieh Dynasty

نویسنده English

Mehdi Dehghani
Assistant Prof., University of Jiroft
چکیده English

The Position of attorney in the social and governmental structure of Iran during the Safavid era had a special place. With the collapse of the Safavid government, the abolished Official of vakil al-dawlah was restored by various monarchist claims and gradually gained authority in other civilian, governmental and military occupations. The question of the current research, is: which political-military relations in the Afshariyeh and Zandieh periods led to increasing the role of the office of Wakil al-Dawlah? Using the method of historical research and classification of political-military changes of Afshariyeh and Zandieh periods, the present study analyzes and interprets the features and their effects on the development of the office of Wakil al-Dawlah. The findings of the research show that the office of the vakil al-dawlah played an important role in weakness of the prince's rule as well as the Safavid bureaucracy, but help the growing authority of various claimants of the monarchy.

کلیدواژه‌ها English

Vakil al-dawlah
Bureaucracy
Afshariyeh Period
Zandieh Period
قرآن کریم
استرآبادی، محمدمهدی بن محمدنصیر، جهانگشای نادری، به کوشش عبدالله انوار، چ1، تهران: انجمن آثار ملی، 1341.
جزائری، عبدالله بن نورالدین، تذکره شوشتر، به کوشش محمدهدایت حسین، چ 1، کلکته، 1343 ق/1924م.
دروویل، گاسپار، سفر در ایران، ترجمه منوچهراعتماد مقدم، چ 4، تهران: شباویز، ‏1370.
رستم الحکماء، محمدهاشم آصف، رستم التواریخ، به کوشش میترا مهرآبادی، چ 1، تهران: دنیای کتاب، 1382.
سعادت نوری، حسین، «حاج محمدحسن شیرازی آشتیانی وکیل الدوله»، وحید، ش 39، صص 208-204، 1345.
سیستانی، ملکشاه حسین بن ملک غیاث‌الدین محمد بن شاه محمود، احیاءالملوک، تاریخ سیستان تا عصر صفوی، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی، ‏1383.
شاد، محمد پادشاه بن غلام یحیی الدین، فرهنگ جامع فارسی آنندراج، زیر نظرمحمد دبیر سیاقی، چ2، تهران: خیام، 1363.
شایسته، فریدون، میرجعفری، حسین و فروغی ابری، اصغر، «بررسی کارنامه وکیل نفس نفیس همایون در دورۀ سلطنت شاه اسماعیل و شاه‌طهماسب»، مطالعات اسلامی: تاریخ و فرهنگ، س 43، ش 87، صص 119-107، پاییز و زمستان 1390.
غفاری، میرزا ابوالحسن، گلشن مراد، به کوشش غلامرضا طباطبایی مجد، چ 1، تهران: زرین، 1369.
فسایی، حاج میرزاحسن حسینی، فارسنامه ناصری، چ 3، تهران: امیرکبیر، ‏1382.
فلور، ویلم، حکومت نادرشاه، ترجمه ابوالقاسم سری، چ1، تهران: توس، 1368.
قائم‌مقامی، جهانگیر، یکصدو پنجاه سند تاریخی از جلایریان تا پهلوی، چ 1، تهران: ارتش شاهنشاهی، 1348.
قزوینی، ابوالحسن، فوایدالصفویه، به کوشش مریم میراحمدی، تهران: موسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی، چ1، 1367.
کلانتر فارس، میرزا محمد، روزنامه، مصحح عباس اقبال، چ1، تهران: سنایی و طهوری، 1362.
کروسینسکی، یوداشتادوش، ده سفرنامه، ترجمه مهراب امیری، چ1، تهران: انتشارات وحید، 1369.
گزارش کارملیت ها از ایران، ترجمه معصومه ارباب، تهران: نی، چ1، 1381.
گلستانه، ابوالحسن بن محمد امین،مجمل التواریخ، گردآورنده محمدتقی مدرس رضوی، چ1، تهران: ابن سینا، 1344.
مردوخ کردستانی، شیخ محمد، تاریخ مردوخ، تاریخ کرد و کردستان، سنندج: غریقی، چ1، 1351.
مروی، محمدکاظم، عالم‌آرای نادری، به کوشش محمدامین ریاحی، چ1، تهران: علم، 1364.
مستوفی، محمدحسن، زبده التواریخ، به کوشش بهروز گودرزی، چ 1، تهران: بنیاد موقوفات دکتر افشار، 1375.
مسلمانیان ‌قبادیانی، رحیم، بهروز، اسنادی از روابط ایران و روسیه از صفویه تا قاجاریه، چ 1، تهران: مرکز چاپ و انتشارات وزارت امور خارجه، 1387.
معین، محمد، فرهنگ فارسی، چ 1، تهران: انتشارات سرایش، 1387.
موسوی اصفهانی، محمدصادق، تاریخ گیتی‏گشا در تاریخ زندیه، چ 2، تهران: اقبال، 1363.
نائینی، محمد جعفر بن محمد حسین، جامع جعفری، چ 1، تهران: انجمن آثارملی، ‏1353.
نیبور، کارستن، سفرنامه، ترجمه پرویزرجبی، چ 1، تهران: توکا، 1354.
واله قزوینی، محمدیوسف، ایران در زمان شاه صفی و شاه ‏عباس دوم، انجمن آثار و مفاخرفرهنگی، تهران، ‏1382
وزیری، احمدعلی‌خان، تاریخ کرمان، به‌کوشش محمدابراهیم باستانی پاریزی، چ 1، تهران: انتشارات علمی، 1364.
هاشم میرزا، زبور آل داود، به کوشش عبدالحسین نوایی، تهران: میراث مکتوب، چ 1، 1379.
The Cambridge history of Iran, Volume 7, edited by Peter AVERY, London: Cambridge University Press, Third printing, 2007.
دوره 52، شماره 2
اسفند 1398
صفحه 243-255

  • تاریخ دریافت 03 تیر 1398
  • تاریخ بازنگری 18 مرداد 1398
  • تاریخ پذیرش 29 دی 1398